تلاش برای تقویت هوش هیجانی در کودک، شبیه یک سرمایهگذاری بلندمدت و هدفمند است. هوش هیجانی یا EQ برخلاف IQ یک ویژگی اکتسابی است و میتوان آن را با تلاش و تمرین تقویت کرد. هوش هیجانی بالا، تاثیرات شگرفی در روابط خانوادگی و عاطفی، روند تحصیل و حتی روابط کاری افراد میگذارد. معمولا مسیر پیشرفت، موفقیت و سلامتی برای افرادی که هوش هیجانی بالایی دارند هموارتر است. اگر رشد و پیشرفت کودکان برای شما اهمیت دارد، حتما برای تقویت هوش هیجانی در کودک خود تلاش کنید. در ادامهی این مقاله از مرکز مشاوره یارا دربارهی راهکارهای افزایش هوش هیجانی در کودکان صحبت خواهیم کرد.
1 . احساس خود را به کودک بگویید.
اولین الگوی کودک، والدین او هستند. برای تقویت هوش هیجانی در کودک دلبندتان، باید خودتان هم مانند کسی رفتار کنید که هوش هیجانی خوبی دارد. (البته ما به دنبال تظاهر و دورویی نیستیم؛ اگر این ویژگی در شما ضعیف است، میتوانید آن را با استفاده از این راهکارها تقویت کنید.) در طول تعاملات روزمره، احساسات خود ناشی از اتفاقات مختلف را با کودک در میان بگذارید: “من خیلی خوشحال شدم که این نقاشی رو دیدم! من یه کم ناراحت شدم که دیدم اتاق بهم ریخته شده!” طبیعتا اینجا منظور بیان همهی احساساتی که در طول روز تجربه میکنید نیست! این که از طرف خانواده پدری خود تحت فشار هستید یا از دست همسرتان ناراحت هستید را نباید کودک اطلاع داشته باشد.
2 . کاوش دربارهی احساس کودک
حالا وقت آن است که از کودک بپرسید: “چه احساسی داری؟ چه حسی داری؟” احتمالا در اولین دفعات کودک متوجه معنی دقیق “احساس” که مفهومی انتزاعیست نباشد. در ادامه او را راهنمایی کنید و احساسی که دارد تجربه میکند را نام ببرید: “الان خوشحالی عزیزم؟” هدف ما از این کار این است که کودک بتواند احساسات خودش را درک و تفکیک کند.
اگر کودک شما در سنین مدرسه است و میتوانید مکالمههای طولانیتری داشته باشید، از او دریغ نکنید. وقتی میگوید نگران یا هیجانزده است، علت این احساس را از او بپرسید: “فکر میکنی چرا چنین احساسی داری؟ چی باعث شده این حس رو داشته باشی؟” در دفعات اول مانند مرحله قبل او را راهنمایی کنید. عواملی که میتواند احساسات مختلف را در کودک به وجود بیاورد بازگو کنید. یادتان باشد که قطعا در اولین دفعات قرار نیست مکالمه به طور صددرصد کاربردی پیش برود. استمرار را فراموش نکنید.
2. به کودک گوش دهید.
از عوامل موثر در هوش هیجانی یا عاطفی، گوش دادن فعال است. در تقویت هوش هیجانی در کودک هم، باید بدانید تا زمانی که شما به اندازه کافی به کودک گوش نمیدهید یا توجه ندارید، نباید انتظار رشد هوش عاطفی در او را داشته باشید. وقتی کودک حرف میزند یا عملی انجام میدهد، حتما به او توجه کنید و بازخورد نشان دهید. در موقعیتهای جمعی، اجازه دهید کودک خودش حرف بزند و شما از زبان او با دیگران حرف نزنید. کودک نیاز دارد که ببیند از طرف دیگران شنیده میشود.
اهمیت محبت و توجه کردن در افزایش هوش هیجانی در کودک
6. آموزش گوش دادن فعال به کودک
وقتی نیازِ کودک به شنیده شدن تا حد مناسبی ارضاء شد، حالا وقت آموزش شنیدن فعال است. اگر کودک وسط حرف شما میپرد، به او یادآوری کنید که اجازه دهد شما صحبتتان را تمام کنید و بعد او حرفش را بزند. به او بگویید وقتی به حرف کسی کامل گوش ندهد، منظورش را به طور کامل متوجه نخواهد شد. در سنین بالاتر مانند سنین ابتدایی مدرسه، به کودک بگویید وقتی کسی با کودک صحبت میکند، او باید به فرد مقابلش توجه کند و هر از گاهی، بازخورد مناسب نشان دهد.
3. توجه به عواطف شخصیتهای داستانی
یکی از در دسترسترین ابزارهای کمککننده ما در تقویت هوش هیجانی در کودک، داستانها و کارتونها هستند. از کودک درباره این شخصیتها سوال کنید. آنها در موقعیتهای مختلف چه احساسی داشتند؟ این احساسات ناشی از چه بود؟ آیا رفتارهای آنها در آن موقعیتها درست بود؟ آیا رفتار بهتری وجود داشت؟
5. فراهم کردن موقعیت تعاملات واقعی
حالا وقت آن است که این تلاشهایی که برای تقویت هوش هیجانی در کودک انجام دادهاید را به ورطه عمل ببرید. برای او موقعیتهای حضور در بین همسالان به وجود بیاورید. کلاسهای فرهنگی هنری یا ورزشی، پارکهای بازی و هرجایی که کودک شما بتواند با کودکان دیگر ارتباط برقرار کند، محلهای مناسبی هستند. از بازی با همسالان در بین اقوام غافل نشوید. سعی کنید حتی در دوران مدرسه هم کودک را در موقعیتهای خارج از مدرسه با همسالان خودش رو به رو کنید. البته کودکانی که بیش از دو خواهر یا برادر دارند، معمولا نیاز به این مرحله ندارند.
تشویق رفتارهای همدلانه کودک
در آخرین مرحله از تلاش برای رشد هوش هیجانی در کودک، وقت تقویت رفتارهای درست است. در موقعیتهای تعاملی که برای کودک به وجود آوردید، رفتارهای درست و همدلانه کودک را تشویق کنید. تشویق حتما نباید مادی باشد. توجه مثبت، تعریف کردن از رفتار درست او جلوی اعضای دیگر خانواده و هر رفتاری که باعث شود کودک دوباره میل داشته باشد این رفتار را تکرار کند، همه مصداق تشویقند.
8. صبر و استمرار
تقویت هوش هیجانی در کودک، هیچوقت یکشبه اتفاق نمیافتد و ممکن است سالها طول بکشد. اگر در ابتدای مسیر تقویت هوش عاطفی در کودک خود هستید، خسته نشوید و فکر نکنید که کودک شما ضعیف است. قدمهای تقویت هوش هیجانی را با صبر و جوصله اجرا کنید نه به صورت فشرده؛ و در نهایت به یاد داشته باشید موفقیت در مسیر پرورش از آن کسی است که آهسته اما پیوسته گام برمیدارد. هیچ با اجبار و تحت فشار قرار دادن کودک خود، از او نخواهید که گامهای این مقاله را انجام دهد؛ چرا که اجبار نه تنها کمککننده نیست، بلکه ممکن است در آینده آسیب به همراه داشته باشد.
جمعبندی هوش هیجانی در کودک
هوش هیجانی یک ویژگی اکتسابی است و میتوان با تلاش و تمرین آن را تقویت کرد. هوش هیجانی بالا، میتواند تاثیرات شگرفی بر آینده افراد داشته باشد و طبیعتا وقتی در کودکی آموزش داده شود، این تاثیرات بزرگتر خواهند بود. برای تقویت هوش هیجانی در کودک، ابتدا لازم است که در تعاملات روزمره، از احساسات خود بگویید. بعد از او بخواهید که در مواجهه با اتفاقات روزمره احساس خود را بر زبان بیاورد. به کودک به خوبی گوش دهید و توجه کنید تا او هم گوش دادن فعال را بیاموزد. درباره احساسات و عواطف شخصیتهای کارتونی و داستانی صحبت کنید. کودک را به موقعیتهای جمعی واقعی مانند کلاسهای هنری ببرید تا تجربه تعامل در فضای واقعی را کسب کند. به رفتارهای همدلانه کودک توجه داشته باشید و او را تشویق کنید. درنهایت اگر نیاز به مشاوره در این زمینه دارید میتوانید به مرکز مشاوره خانواده یارا مراجعه کنید.
