در یکی از مقالههای قبلی درباره عزت نفس، کمبود آن و تفاوتش با اعتماد به نفس صحبت کردیم و عواملی که بر عزت نفس تاثیر منفی میگذارند را نام بردیم. افرادی که دچار کمبود عزت نفس هستند، بیشتر از بقیه در معرض ابتلا به اختلالات روانی قرار دارند. به همین دلیل افزایش عزت نفس، میتواند به یک امر حیاتی برای حفظ سلامت روان تبدیل شود.
خودشناسی
بزرگترین عاملی که موجب ضعف عزت نفس در افراد میشود، وجود خطای شناختی در خوشناسی است. اگر به دنبال افزایش عزت نفس هستید، باید به مقدار قابل توجهی بر روی خودشناسی تمرکز کنید. شناختی که از خودتان دارید، چه مقدار به واقعیت نزدیک است؟ آیا میتوانید بدون لکنت نقاط قوت خود را نام ببرید؟ آیا نقاط ضعف خود را به خوبی میشماسید و آنها را به درستی ریشهیابی کردهاید؟ ت زمانی که پاسخ شما به این سوالات نه باشد، یعنی هنوز خودشناسی خوبی درباره خودتان ندارید.
شناخت نقاط قوت
قدم اولی که باید برای افزایش عزت نفس خود بردارید این است که نقاط قوت خود را به درستی بشناسید. برای مدت معینی (مثلا 20 روز) هر روز کارهایی که به خوبی و درستی انجام میدهید را یادداشت کنید؛ حتی اگر آن کارها کوچک و سطحی باشند. شاید در روزهای اول کارهای مثبتتان چندان به چشم نیاید؛ اما بعد از مداومت بر اجرای این تمرین، ناخودآگاه بیش از پیش بر رفتارهای مثبت خود تمرکز خواهید کرد.
پذیرش نقاط ضعف
قدم بعدی برای افزایش عزت نفس، پذیرش نقاط ضعف است. همه افراد، حتی افراد موفق هم نقاط ضعفی دارند. اما جنگیدن یا فرار کردن از این ضعفها، نه تنها مشکلی را حل نمیکند بلکه به عزت نفس آسیب هم میرساند. تا زمانی که نقاط ضعف خود را نشناسید و آنها را ریشهیابی نکنید، نمیتوانید عزت نفس خوبی داشته باشید. دفتری بردارید و نقاط ضعف خود را جداگانه بنویسید. این ضعفها ناشی از چه چیزی هستند؟ تجربههای شکست در گذشته؟ یا عوامل ژنتیکی و خانوادگی؟ آیا اطرافیان شما هم دچار این مشکل هستند؟ این مشکل در چه زمانهایی بیشتر بروز میکند؟
اصلاح نقاط ضعف
حالا که نقاط ضعف خود را پذیرفتهاید، بهتر است برای افزایش عزت نفس خود، اقدام به اصلاح آنها بکنید. بدانید که هیچ تغییری یک شبه و بدون زحمت اتفاق نمیافتد. لذا لازم است که برای اصلاح نقاط ضعف خود، گام به گام پیش بروید. بدانید که در دنیا فقط شما نیستید که از آن مشکلات رنج میبرید. امروزه با گسترش علم روانشناسی، به راحتی میتوان بسیاری از نقاط ضعف را با مطالعه یا مشاوره از متخصص روانشناس حل کرد. در صورت نیاز به مشاوره فردی میتوانید به مرکز مشاوره یارا مراجعه نمایید.
تمرین نه گفتن
افرادی که عزت نفس پایینی دارند، اغلب به دنبال تایید بیرونی هستند. لذا دست به کارهایی میزنند که رضایت دیگران را دربر بگیرد. این افراد حتی اگر خواستهی دیگران، برخلاف خواسته قلبی خودشان هم باشد، صرفا برای اینکه تایید آنان را جلب کنند، به آنها نه نمیگویند و خواستهشان را میپذیرند. به همین علت اگر به دنبال افزایش عزت نفس هستید، نیاز است که نه گفتن را تمرین کنید. در مواردی به که به شما آسیب وارد میشود، با احترام به خواستهی دیگران نه بگویید. اگر کسی واقعا برای شما ارزش قائل باشد، با نه شنیدن از شما رابطهتان را تحت تاثیر قرار نمیدهد و تلاش میکند تا درکتان کند. اما اگر کسی قصد سواستفاده از شما را داشته باشد، با نه شنیدن از شما، شما را تهدید به قطع رابطه یا منافع شما میکند. دقیقا اینجاست که نه گفتن شما، باعث میشود ماهیت حقیقی اطرافیانتان را بشناسید.
درگیر شدن با چالشها
یکی دیگر از اقدامات عملی برای افزایش عزت نفس، فرار نکردن از چالشهاست. افرادی که عزت نفس پایینی دارند اغلب از چالشهایی که بر سر راهشان قرار دارد، میگریزند. اما گریز از آنها شاید موقتا بتواند حس خوبی به شما بدهد؛ اما در بلندمدت به عزت نفس شما آسیب میرساند. از درگیر شدن با چالشهایی که آسیب جدی و حیاتی به شماوارد نمیکنند، نترسید. وقتی وارد چالشها میشوید، یا موفق خواهید شد یا تجربههایی کسب خواهید کرد که در آینده شما را به موفقیت برساند.
مطالعه زندگینامه افراد موفق
یک راهکار دیگر برای افزایش عزت نفس که شاید کمی کلیشهای به نظر بیاید، مطالعه زندگینامه افراد موفق است (طبیعتا موفقیت در گرو ثروتمند بودن یا مشهور بودن نیست.) بسیاری از ما فقط آن نتیجه نهایی افراد موفق را میبینیم یا نهایتا از تلاشهای بیوقفه و اعجابانگیزشان میشنویم. اما کسی به شکستها و ناتوانیهایی که این افراد در مسیر رسیدن به اهداف خود تجربه کردهاند توجهی نمیکند. مطالعه این زندگینامهها این نقاط را برای شما روشن میکند و میبینید که این افراد هم اغلب مثل شما در گذشته فردی معمولی بودند که با اتکا به توانمندیهای خودشان و تلاشهای مستمر به این جایگاه رسیدهاند.
دست از مقایسه بردارید.
شاید مطالعه زندگی افراد موفق ذهن شما را به سمت مقایسه ببرد. اما مقایسهای در این سطح در واقع احمقانهترین کار ممکن است. آیا شرایط شما عینا متناسب با شرایط آن فردیست که دارید خودتان را با او مقایسه میکنید؟ ویژگیهای شخصیتی، روابط خانوادگی، سابقهی تحصیلی و کاری، وضعیت مالی و محیط اجتماعی شما دقیقا مشابه آن فرد است؟ یا صرفا چون آن فرد مسیری را طی کرده که شما دوست داشتهاید، تصمیم گرفتهاید خود را با او مقایسه کنید؟ تنها کسی که باید خود را با او مقایسه کنید، گذشتهی شماست. حتی در مقایسه خودتان با گذشته خودتان هم باید تغییر شرایط را در نظر بگیرید تا این مقایسه، مقایسهای کارآمد و سالم باشد.
خلاصه راهکارهای افزایش عزت نفس
اگر به دنبال افزایش عزت نفس هستید، باید بر روی خودشناسی تمرکز کنید. پایین بودن عزت نفس ناشی از شناخت غلطی است که افراد از خود دارند. نقاط مثبت خود را بنویسید، مرور کنید و نقاط ضعف خود را ریشهیابی کنید. قاطع باشید و از نه گفتن نترسید. از چالشهایی که بر سر راه زندگیتان به وجود میآید، فرار نکنید. حل چالشها حتی اگر به شکست هم منجر شود، به شما کمک میکند تا به واسطه کسب تجربههای جدید، عزت نفس خود را بالا ببرید. زندگینامه افراد موفق را مطالعه کنید تا ببینید که مسیر درخشانترین افراد هم با شکست و ناکامی همراه بودهاست و شکست خوردن لزوما به ناکارآمدی مرتبط نیست. در نهایت دست از مقایسه خود با دیگران بردارید. حتی کسی که باید خودتان را با او مقایسه کنید، خودتان هستید. در صورتی که احساس میکنید این راهکارها هم جوابگو نیستند، به یک مشاور متخصص مراجعه کنید.
