وابستگی کودک به والدین در سن خردسالی یک مسئله طبیعی است. کودکان سالم، بدون والدین جایی نمیروند و بدون اجازه آنها با غریبهها ارتباط نمیگیرند. اوج وابستگی یک کودک سالم به والدینش، از 12 ماهگی تا 24 ماهگی است؛ پس از این سن این وابستگی با شیب ملایمی کاهش مییابد تا کودک به سن مدرسه برسد و مستقل شود. اما اگر این وابستگی کمتر نشود و با با همین شدت تا مدرسه ادامه یابد، وابستگی ناسالم تلقی میشود. وابستگی ناسالم در ادامهی مسیر زندگی کودک، آسیبزا خواهید بود و باید با تمرین یا درمان رفع شود.
نشانههای وابستگی ناسالم کودک
کودکانی که وابستگی ناسالم نسبت به والدین خود دارند، از لحاظ رفتاری با همسالان خود متفاوتند. این کودکان اغلب چنین رفتارهایی از خود نشان میدهند:
- از مدرسه رفتن هراس دارند.
- از خوابیدن بدون والدین به شدت اجتناب میکنند.
- اگر مجبور باشند تنها بخواند، تا صبح خوابشان نمیبرد یا کابوس میبینند.
- به هیچ وجه با غریبهها همکلام نمیشوند، حتی با تایید والدین.
- در خانه به هیچ وجه تنها نمیمانند و ترجیح میدهند همیشه در هر شرایطی با والدین باشند.
علل وابستگی ناسالم در کودکان
وقوع وابستگی ناسالم در کودکان به علل مختلفی اتفاق میافتد و در افراد مختلف، متفاوت است. ععل این مشکل از نحوه مراقبت والدین از کودک تا تاثیر بروز اتفاقاتی خاص در محیط اطراف کودک متغیر است. در ادامه با هم دلایلی را بررسی میکنیم که به طور خواسته یا ناخواسته باعث بروز وابستگی ناسالم در کودکان میشوند.
1.توجه بیش از حد والدین به کودک
کودکانی که بهشدت مورد توجه والدینشان هستند (مخصوصا کودکانی که فرزند اولند) به شکل قابل توجهی مستعد وابستگی ناسالمند. این کودکان همواره تمام نیازهایشان با والدین برطرف شده. پس طبیعی است که از دوری والدین احساس ناراحتی داشته باشند. آنها فکر میکنند که بدون والدینشان موجودی ضعیف هستند و قادر به انجام کاری نخواهند بود.
2. تجربههای دردناک یا تروماتیک
کودکی که تجربههایی دردناک را تجربه کردهاند، به میزان قابل توجهی در معرض خطر وابستگی ناسالم قرار دارند. تجربههای دردناک شامل این موارد میشوند: جدایی والدین، فوت یکی از والدین، بیماری والدین، مهاجرت، خشونت خانگی، تصادف، تجاوز و… . کودکانی که چنین مواردی را تجربه میکنند، سعی میکنند با مدام در کنار والدین بودن استرس ناشی از این اتفاقات ناراحتکننده را رفع کنند.
3. زمینههای بیولوژیکی و زیستی
خلق و خوی کودکان با هم متفاوت است. بعضی از مزاجها به شکل خود به خودی زمینهساز بروز وابستگی ناسالم در کودکان هستند. به عنوان مثال، برخی کودکان به طور ژنتیکی حساستر و زودرنجتر هستند و توانایی مقابله با استرس را ندارند. این کودکان در حوادث یا موارد ناراحتکننده، زودتر متاثر میشوند و برای مقابله با استرسها، مدام به والدین پناه میبرند. این فرآیند موجب بروز وابستگیهای ناسالم در این کودکان میشود.
4. اختلالات اضطرابی والدین
والدینی که خود دچار اختلالات اضطرابی هستند و سراغ درمان خود نرفتهاند، میتوانند باعث بروز وابستگی ناسالم در کودکان خود شوند. این والدین ناخواسته اضطراب و نگرانی خود را به کودک خود متنقل میکنند. این کودکان هم همان طور که بالاتر هم گفتیم، برای جبران احساسات ناراحتکننده ناشی از اضطراب، بهطور مدام به والدین خود پناه میبرند.
پیامدهای وابستگی ناسالم در کودکان
کودکانی که وابستگی ناسالم دارند، اغلب در امور روزمره دچار مشکلاتی میشوند. آنها همواره هراس دارند که از والدین دور یا طرد شوند. آنها نمیتوانند به تنهایی بخوابند یا چند دقیقهای در خانه تنها باشند تا والدین برگردند. از طرفی والدین هم از این موضوع کلافه خواهند شد. آنها باید مدام در مهمانیها یا مسافرتها، یک بچهای که مانند کوآلا دست و پایش را به دور آنها حلقه کرده را تحمل کنند.
از طرفی در صورتی که این وابستگیها ادامه دار شود، میتواند تبدیل به اختلال اضطراب جدایی شود. اختلال اضطراب جدایی، یکی از اختلالات رایج در کودکان (پیوست به مقالهی رایجترین اختلالات روانی در کودکان) است. کودکانی که دچار اختلال اضطراب جدایی میشوند، معمولا به هیچ وجه نمیتوانند جدایی از والدین را تحمل کنند و در هنگام جدایی از دردهای جسمی مانند دلدرد و سردرد گزارش میدهند.
بیشتر بخوانید : رایجترین اختلالات روانی در کودکان |همه چیز در مورد علائم و درمان آن
درمان وابستگی ناسالم در کودکان
درمان این رفتار آزارنده در کودکان، معمولا از طریق درمانهای شناختی رفتاری اتفاق میافتد. به هیچ وجه نباید برای این کودکان، از روشهای جدایی ناگهانی استفاده کرد. اولین قدمی که این کودکان نیاز دارند، این است که بدانند ترس آنها از دوری والدین بیدلیل است. زیرا که والدین حتی اگر از لحاظ فیزیکی از آنها دور باشند، با واسطههایی مانند تلفن همراه یا مربیان مدرسه، بر کودک نظارت خواهند داشت. در قدم بعدی برای رهایی از وابستگی ناسالم، باید با یکسری تمرین، به کودک نشان بدهیم که خودش تواناییهای خوبی برای اداره خودش دارد و نیازی نیست هنگام دوری از والدین هراسان شود.
هرچند که تمرکز درمان در مشکل وابستگی ناسالم بر روشهای شناختی درمانی است؛ اما در صورتی که این مشکل حاد باشد و منجر به اختلالات روانی شده باشد، ممکن است درمانگر مداخلات دارویی را نیز آغاز کند. نکته قابل توجه اینجاست که به هیچ وجه نباید والدین به شکل سرخود دارودرمانی را برای این کودکان شروع کنند.
جمعبندی:
وابستگی کودک به والدین یکی از مشکلات اذیتکننده در رابطه کودک و والد است. این کودکان مدام به والدین خود میچسبند؛ به هیچ وجه تنها نمیخوابند؛ در خانه برای چند دقیقه هم تنها نمیمانند و همواره و همهجا در کنار والدین خود هستند. وابستگی ناسالم علل متفاوتی میتواند داشته باشد: 1. توجه کردن بیش از حد والدین به کودک (این موضوع در کودکانی که فرزند اول هستند بیشتر رخ میدهد) 2. تجربههای دردناک و ناراحتکننده برای کودک مانند مهاجرت یا بیماری والدین. 3. زمینههای بیولوژیکی و زیستی مانند خلق و خوی حساس 4. وجود اختلالات اضطرابی در والدین یا مراقبان کودک.
این مشکل اگر به درستی پیگیری نشود، میتواند به اختلالاتی مانند اختلال اضطراب جدایی ختم شود. برای حل این مشکل، بهتر است به یک مرکز درمانی مانند مرکز مشاوره یارا مراجعه کنید. روانشناسان تلاش میکنند با اصلاح شناختهای غلط در ذهن کودک، او را برای تجربه کردن یک زندگی مستقلانهتر آماده کنند. در موارد بسیار حاد ممکن است که درمانگر درمان دارویی را پیش بگیرد؛ هرچند که این درمان برای وابستگی ناسالم به شدت نادر است. با آرزوی رابطهای شاد و سالم برای شما و کودکتان.
