نقد مصرف‌گرایی در خانواده

 

مشاور خانواده خوب کسی است که در همه ابعاد زندگی خانواده ها بتواند به آنها مشاوره بدهد و مسائل مختلف زندگی امروز را برای زوجین و سایر اعضای خانواده بشکافد و تحلیل نماید. امروزه در جلسات مشاوره خانواده یکی از اختلافات مهم زوجین مباحث اقتصادی است که بخشی از آن ریشه در مصرف گرایی در دنیای مدرن دارد. مشاوره مذهبی خانواده اعتقاد بر این دارد که با اصلاح سبک زندگی و مصرف خانوار می توان بر بسیاری از اختلافات زوجین فائق آمد. چنین نظری را مشاوره روانشناسی خانواده نیز دارد. ما در مرکز مشاوره خانواده یارا سعی داریم در همه ابعاد مسائل خانواده به شهروندان ارائه خدمات داشته باشیم. در این یادداشت مباحثی پیرامون نقد مصرف گرایی در خانواده و نحوه تنظیم سبد مصرف خانوار ارائه خواهیم کرد.

«امسال کدوم رنگ مده؟» « مگه نمی دونی امسال آرایش اینجوری مده» «گفتی کدوم مدلش مد شده؟» و هزاران هزار سوال از این دست مجموعه سوالاتی است که ممکن است ابتدای هر سال و یا با شکل گیری موج یک مد جدید از این طرف و آن طرف پرسیده شود.

مد از نظر لغوی به معنای صورت و شکل و از نظر اصطلاحی به چیزی گفته می شود که به دلایل مختلف در یک زمان معین رواج پیدا می کند و بر دو قسم است:

1-  مادی مانند: لباس و لوازم منزل؛

2- غیرمادی مانند: رفتارها، نحوه ی زندگی یا نگرش ها که در یک زمان به صورت مد نمودار می شوند.

در واقع «مد»ها الگوهای فرهنگی ای هستند که توسط بخشی از جامعه، پذیرفته می شوند و دارای یک دوره‏ى زمانی نسبتا ًکوتاه اند سپس فراموش می شوند. بنابراین، «مدگرایی» آن است که فرد، سبک لباس پوشیدن و طرز زندگی و رفتار خود را طبق آخرین الگوها تنظیم کند و به محض آن که الگوی جدیدی در جامعه رواج یافت، از آن یکی پیروی نماید.

در مجموع «مد به تغییر سلیقه ی ناگهانی و مکرر همه یا برخی از افراد یک جامعه اطلاق می‏شود و منجر به گرایش به رفتاری خاص، یا مصرف کالای به خصوصی، یا در پیش گرفتن سبکی خاص در زندگی می‏شود»

اگر از این همه افرادی که عادت کرده اند رفتار و نوع و سبک لباسشان را طبق آخرین مدهای رایج تنظیم کنند، بپرسید که به چه علت این کار را کرده اند، یا مثلاً این آرم و کلمه‏ى روی لباس آنها چه کارکردی دارد، به سختی بتوان پاسخ متقاعد کننده ای شنید، جز آن که: «خب، قشنگه!»، «برای این که مده!»، «همه می کنند!» و … شاید این پاسخ ها به خودی خود نشان دهنده این مسئله باشد که در انتخاب این لباس، این نوع آرایش ، این مدل وسیله و … انتخاب و تصمیم فرد و یا حتی نیازهای مختلف او نقش تعیین کننده ای نداشته و انچه در محوریت این انتخاب بوده است رواج پدیده مد برای خلق یک نیاز کاذب در جامعه است. مدگرایی و رواج مد یکی دیگر از ابزارهای خلق نیاز کاذب در جامعه برای تغییر و تنوع مصرف است. مصرفی که بنیان سوداوری برای کمپانی های سرمایه داری را فراهم می کند. البته این یک نوع نگاه اقتصادی صرف است وگرنه مد و مدگرایی را به عنوان یک پدیده فرهنگی می توان از جهات گوناگون دیگر نیز مورد بررسی قرار داد که در این مجمل نمی گنجد.

مواظب باشید جا نمانید!!

همه دقت خود را به خرج دهید. هرچه بیشتر و سریع تر بهتر است. ممکن است در این مسابقه جا بمانید. تا جایی که می توانید تلاش کنید که خود و خانواده خود را به زحمت بیندازید و آرامش را از خانوده تان سلب کنید!

آری! تلاش هرچه بیشتر در مسابقه چشم و هم چشمی نتیجه ای جز اتلاف منابع خانواده و سلب آسایش آن نخواهد داشت.

چون فلانی فلان کالا را خریده ما هم باید بخریم. مگه من چی از فلانی کم دارم. و … این جملات همان جملاتی است که می تواند ما را از داشتن یک زندگی معقول خارج کرده و وارد یک رقابت بیهوده که نتیجه ای جز اضطراب ، بدهی ، عقده و … نخواهد داشت.

اگر می خواهیم چشم و هم چشمی کنیم حداقل سعی کنیم این چشم و هم چشمی در کارهای نیک و خیرات باشد نه کارهای بیهوده و نافرجامی مثل خرید و مصرف غیر ضروری چرا که گفته شده است : فاستبقوا الخیرات در کارهای نیک از یکدیگر پیشی بگیرید!

 

از پرسیدن نترسید

وقتی می خواهید کالایی را خریداری کنید حتما به این نکته توجه داشته باشید که چقدر از تصمیم شما برای انتخاب آن مارک یا مدل تحت تاثیر عواملی چون تبلیغات، بازاریابی و … است و چقدر تحت تاثیر شناخت خودتان از آن وسیله.

این مسئله زمانی اهمیت می یابد که شما بخواهید یک کالای بادوام خریداری کنید. کالاهای بادوام آن دسته از کالاهایی هستند که زود مصرف نمی شوند و حداقل برای چند سال استفاده خریداری خواهند شد. برای مثال شما قرار است اقدام به خرید یک یخچال فریزر نمایید. اولین اقدام این است که ببینید مجموعه توقعات خودتان از این وسیله را لیست کنید. مثلا اگر چنانچه تعداد اعضای خانواده زیاد است یک مسئله مهم برای شما جادار بودن و ظرفیت یخچال است.اگر به صداهای کم و کوچک حساس هستید باید به دنبال یک یخچال با حداقل صدای موتور باشید. اگر میزان مراجعه شما به یخچال زیاد است باید یک یخچال با موتور قوی تر داشته باشید و …

حال به سراغ افراد مختلفی که مارک های متفاوت را داشته اند بروید. تجربه بهترین معلم است (هرچند که اول امتحان می گیرد و بعد درس می دهد) و مشورت کردن با افراد مختلف به نحوی کسب تجربه آن ها بدون پرداختن هزینه لازم است. البته مطمئنا افرادی که با آن ها مشورت می کنید باید دارای شرایط و ویژگی هایی باشند مثلا خودشان افرادی نباشند که تحت تاثیر شدید عوامل مختلف مانند تبلیغات، برندبازی، مدگراییی، چشم و هم چشمی و … باشند.

سعی کنید درباره همه چیز محصول دقت لازم را به خرج دهید. اینکه چه مارکی بهتر است از نظر استحکام، قدرت موتور، امکانات تنظیم اتومات، مدت زمان ضمانت محصول و … . مطمئن باشید وقتی که شما برای خرید یک کالا و کسب اطلاعات پیرامون آن می گذارید از اتلاف وقت شما برای خرید یک محصول جدید در زمان خراب شدن سریع محصول فعلی، وقت و هزینه تعمیرات، وقت مصرف شده به دلیل عدم کارآیی محصول و … کمتر است

 

صبور باشید!

وقتی می خواهید کالایی را خریداری کنید علاوه بر پرس و جو و مشورت گرفتن با افراد قبل از خرید سعی کنید در موقع خرید کالا نیز صبر پیشه کنید. با رفتن به چند مغازه سعی کنید که قیمت ها و انواع مدل ها را بررسی کنید و اطلاعاتی به دست آورید و سپس با داشتن اطلاعات کافی خرید کنید.اگر اطلاعات کافی نداشته باشید ممکن است کالایی را به مراتب گران‌تر بخرید. به همین خاطر هنگام خرید دست از مقایسه قیمت‌ها بر ندارید. گاهی با طی مسافت چند خیابان می‌توانید‌‌ همان کالا را به مراتب ارزان‌تر بیابید. همچنین برای برخی از کالاهای دیجیتالی می‌توانید از جست‌و‌جوهای اینترنتی بهره ببرید. اگر از قیمت کالا‌ها در دیگر فروشگاه‌ها مطلع باشید، آن وقت قدرت چانه زنی شما در مقابل فروشنده نیز افزایش می‌یابد اما اگر فروشنده احساس کند شما از اطلاعات کافی در مورد بازار کالا بی‌بهره هستید، تلاش می‌کند از بی‌اطلاعی شما بهره ببرد تا شما را به خرید آن کالا ترغیب کند.

چند وقت پیش برای خرید یکی از لوازم خانگی به بازار مراجعه کردم. قیمت های مطرح شده از جانب فروشندگان به مراتب از قیمت هایی که من در جریانش بودم بالاتر بود. وقتی علت را جستجو کردم دیدم که چند روزی است کارخانه مورد نظر تولید این محصول را متوقف کرده است و به دلیل کمیابی قیمتش بالا رفته. افراد زیادی بودند که از ترس اینکه نکند کالا را از دست بدهند و یا قیمت بالاتر برود سریع شروع به خرید کرده بودند و همین عامل نیز باعث بالا رفتن قیمت ها شده بود. بعد از کمی صحبت با فروشندگان متوجه شدم که تا چند روز دیگر محصول دوباره به بازار خواهد آمد. فقط دو روز دست نگه داشتم. محصول تولید شده جدید را با قیمتی کمتر از آنچه می دانستم و به راحتی خریداری کردم!!

 

از رفتن به بازار هدف داشته باشید

با توجه به آنچه گفته شد می دانید که یک کار ویژه بازار خلق نیاز است. پس اگر می خواهید دخل و خرجتان را مدیریت کنید به شما پیشنهاد می کنم که چنانچه قصد خرید کالای خاصی را ندارید، برای گذران وقت و تفریح و … به بازار نروید. برای این اهداف می توانید از پارک، سینما، موزه و … استفاده کنید. به یاد داشته باشید که هنر بازار مدرن این است که  اگر بدون قصد خرید هم وارد آن شوید با کوله باری از وسایل خرید شده بازگردید! پس پیش از رفتن به بازار هدف خود را مشخص کنید و سپس برای خریدن همان محصول به بازار بروید

 

در ذهن داشته باشید که دنبال چه هستید

یکی از آموزه های استاد روش تحقیقمان این بود که می گفت در مطالعه اکتشافی برای شروع تحقیق (یعنی آن قسمتی از تحقیق که باید با یک جستجوی عمومی در مورد موضوع تحقیق با ابعاد و منابع گوناگون آشنا شد) همواره حواستان باشد که در جستجوی اینترنتی فراموش نکنید که دنبال چه چیزی هستید. هر چند وقت یکبار موضوع تحقیق را در ذهن بیاورید تا یادتان باشد باید دنبال چه مطالبی بگردید.

استدلال ایشان هم این بود که فضای اینترنت انقدر جذاب هست که ممکن است بعد چند ساعت به خودتان بیایید و ببینیند که کلی صفحه باز کرده اید و مطلب خوانده اید اما هیچ کدام به درد کار پژوهشی و تحقیقتان نمی خورد. شما سایتی  را که باز می کنید ممکن است یک صفحه مطلب در مورد موضوع تحقیق شما داشته باشد و هزاران هزار صفحه در موضوعات دیگر. اگر حواستان جمع نباشد ممکن است چند ساعت برای خواندن مطالبی وقت بگذارید که کمک چندانی به تحقیق شما نمی کند!

من می خواهم از این نکته در روش تحقیق نکته ای را برای داشتن یک خرید موفق استخراج کنم. یکی از نکات اساسی که باید همواره مد نظر داشته باشید این است که دنبال خرید چه کالایی هستید. اگر این نکته را فراموش کنید ممکن است جذابیت های بازار به حدی باشد که شما از خرید اصلی تان غافل شده و کالاهای زیادی را خریداری کنید که هیچ نیازی به آنها نداشته اید و صرفا به دلیل جذابیت، خلق نیاز توسط بازار و … اقدام به خرید آنها کرده اید. این حالت خصوصا در حراجی ها و مغازه های دارای تخفیف اتفاق می افتد. به یاد داشته باشید که تخفیف و حراجی نباید در شما این وسوسه را ایجاد کند که کالایی را که نیاز ندارید خریداری کنید.

 

از خود بی‌خود شدن در حراجی‌ها ممنوع!

فروشندگان در حراج‌های فصلی معمولا قیمت کالا‌ها را تا حد قابل توجهی کاهش می‌دهند اما این دلیل نمی‌شود که شما مجبور باشید خرید کنید. نخست اینکه به خاطر داشته باشید همیشه حراجی‌هایی در کار خواهند بود و این یک حراجی آخرین فرصت شما برای خرید کردن نیست. همچنین حراجی‌ها نباید باعث شوند نیاز شما به برخی کالا‌ها افزایش یابد. خرید از حراجی‌ها به شرطی هوشمندانه است که شما واقعا به کالایی نیاز داشته باشید. معمولا می‌توان افراد بسیاری را مشاهده کرد که هنگام فروش فوق العاده با کیسه‌هایی مملو از کالاهای خریداری شده پیروزمندانه از فروشگاه بیرون می‌آیند اما آن‌ها در واقع اصلیترین بازندگان فروش فوق العاده هستند.

 

از “بورس کالا” خرید کنید!

شاید شنیده باشید که می گویند مثلا برای خرید کفش به فلان خیابان برو که آنجا بورس کفش است. منظور این است که در آنجا مقدار زیاد و قابل توجهی از کفش فروشی ها وجود دارد که شما می توانید برای خرید از آنها استفاده کنید

این عمل یعنی رفتن به این بورس ها چند فایده دارد:

اولا به دلیل اینکه تنوع مدل های کالا زیاد است نیاز ندارید از این طرف شهر به آن طرف برای پیدا کردن مدل مد نظرتان را طی کنید. شما می توانید انواع و اقسام مدل ها را کنار هم ببینید.

نکته دوم اینکه به دلیل وجود تعداد بسیار زیادی مغازه فروش یک کالای خاص، بازار به نحوی رقابتی شده و دیگر فروشنده نمی تواند به هر میزان که صلاح می داند قیمت کالا را افزایش دهد

نکته سوم اینکه تمرکز خرید بوجود امده و شما دیگر با خلق نیاز برای خرید سایر کالا ها مواجه نخواهید شد

 

به مقدار نیاز پول نقد حمل کنید!

به یک نکته حتما دقت کرده اید. وقتی پول نقد زیادی در جیب خود می گذارید ناخودآگاه هزینه های شما و خریدتان نیز افزایش می یابد. در واقع هرچه پرداخت پول راحت تر و سهل الوصول تر باشد، خرید راحت تر شده و از آن طرف نیز خرید کالاهای غیر ضروری خودنمایی ی کند. لذا پیشنهاد می کنم وقتی برای خرید یک کالای خاص بیرون می روید به مقدار مورد نیاز برای خرید آن کالا پول نقد همراه داشته باشید. البته توجه دارید که در این جا منظور از پول نقد، کارت های اعتباری و … (که برای خرید مثل پول نقد می باشند) نیز هست

 

به کیفیت محصول دقت کنید

یکی از مسائل مهم در خرید، کیفیت محصول است. این مسئله را در اولویت قرار دهید.شاید شنیده باشید ضرب المثل معروف را که می گوید من آن قدر پول دار نیستم که جنس چینی بخرم. این ضرب المثل اشاره دقیقا اشاره به بحث کیفیت کالا دارد. البته ناگفته نماند که محصولات چینی برای اینکه بتوانند بازارهای کشورهای مختلف را داشته باشند دارای کیفیت های متفاوت هستند و متاسفانه آنچه به کشور ما وارد می شود از اقلام بی کیفیت آن است اما اینکه انسان آن قدر پولدار نباشد که جنس بی کیفیت بخرد یک حقیقت است. چون زمانی که شما قادام به خرید یک کالای بی کیفیت می کنید باید خود را آماده کنید که تند تند برای تعویضش پول بپردازید.

البته در این زمینه به باید به چند نکته توجه داشته باشید.

اول اینکه همیشه محصول گران تر الزاما با کیفیت تر نیست. برای مثال برخی کالاها بنا به شهرت برند تولید کننده ان دارای قسمت زیادی هستند در حالی که ممکن است کیفیت چندانی نداشته باشند. شاید برای شما این سوال پیش بیاید که اگر یک برندی مشهور است این شهرت به دلیل کیفیت آن بوده است دیگر؟

شاید این مطلب تا حدودی صحیح باشد اما به این نکته توجه داشته باشید که هر شرکت یا کارخانه ای معمولا یک سری از اقلام و وسایل را تولید می کند. برای مثال شرکت پارس خزر مجموعه زیادی از لوازم خانگی را تولید می کند و یا شرکت تبرک چند محصول غذایی را همزمان تولید می کند. حال ممکن است شرکت مد نظر در یکی از آن ها دارای کیفیت و قدرت رقابت فوق العاده باشد اما سایر محصولاتش اینگونه نباشد.

نکته دیگر اینکه حتما به میزان هزینه ای که برای خرید آن کالا در نظر گرفته اید توجه کنید و سعی کنید با توجه به میزان بودجه خود بهترین کیفیت را خرید کنید وگرنه چنانچه به محدودیت بودجه ای خود توجه نکنید در بازار حتی با شاخص کیفیت نیز گیج خواهید شد!!