انتخاب درست یا غلط انیمیشن برای کودکان، میتواند تاثیرات مثبت یا منفی بر رشد روانی آنها داشته باشد. امروزه تماشای کارتون و انیمیشن، بخش قابل توجهی از اوقات روز یک کودک را پر میکند. در دهههای گذشته، تنها ابزار تماشای انیمیشن و کارتونها، تلوزیونها بودند. لذا انتخاب انیمیشن توسط والدین عملا بیمعنی بود. اما امروزه علاوه بر تلوزیون، صدها مرجع مختلف برای پخش انیمیشنها (مانند شبکههای نمایش خانگی، نرمافزارهای موبایل تبلت و…) وجود دارد. با توجه به انبوه پخش و تولید انیمیشنها، به والدین توصیه میشود که کودکان را در دنیای پر از رنگ و صدای انیمیشنها تنها نگذارند و انیمیشنها را به صورت انتخابی و گزینش شده در اختیار بچهها قرار دهند.
نقش انیمیشنها و کارتونها در رشد کودکان
نقش انیمیشنها و در رشد ذهن و روان کودکان، همانند نقش غذا در رشد جسمی و بدنی آنهاست. همانقدر که به تغذیه بچهها و میزان دریافت مواد مغذی اهمیت میدهیم، باید به اثرات انیمیشن بر روح و روان بچهها توجه داشته باشیم. اثرات انیمیشن بر بچهها مخصوصا خردسالان، اثرات تقلیدی است. آنها رفتار و گفتار شخصیتهای انیمیشنها را تقلید میکنند و آنها را الگوی خود قرار میدهند. اگر به عنوان والد به انتخاب انیمیشنهای مناسب کودکتان توجه نکنید، او را در معرض الگوهای مخرب و ناسالم قرار میدهید.
بررسی محتوای انیمیشن
مهمترین قدم در انتخاب انیمیشن مناسب برای کودک، بررسی محتوای آن است. بهتر است که خودتان حداقل یک بار انیمیشنی که میخواهید در اختیار کودک بگذارید را تماشا کنید. اگر انیمیشن مدنظر شما سریالی و چند قسمتیست، دیدن چند قسمت از آن هم کفایت میکند. اینجا هدف این است که شما یک آشنایی کلی با شخصیتها، داستان و نظام ارزشیای که در انیمیشن جریان دارد داشته باشید. نیازی نیست که از اول تا آخر انیمیشن را با دقت و توجهِ صددرصد تماشا کنید. فایل ویدویی انیمیشن را دانلود کرده و در وقتهای مرده خود مانند آشپزی یا انتظار در مطب پزشک با سرعت بالا (2X) تماشا کنید.
اگر به هیچ عنوان فرصت ندارید که پای تماشای انیمیشن مد نظرتان بنشینید، میتوانید از سایتهای اینترنتی یا شبکههای اجتماعی استفاده کنید. در سایتهای مختلف میتوانید داستان انیمیشنها و نقد آنها را بخوانید. در مطالعه نقد و بررسی انیمیشنها به این نکته توجه داشته باشید که بعضی از نقدها صرفا از لحاظ حرفهای مانند فیلمنامه و کارگردانی و… انیمیشنها را بررسی میکنند؛ نه از جهت محتوا. چنین نقدهایی معمولا برای والدین کارآمد نیستند. شما به عنوان والد باید دنبال نقدهای محتوایی باشید. یکی از مناسبترین سایتهای اینترنتی برای بررسی محتوایی انیمیشنهای مناسب برای کودک، سایت کدومو است.
توجه به رده سنی
یکی از مهمترین عواملی که در انتخاب انیمیشن باید در نظر بگیرید، رده سنی انیمیشنهاست. دستهبندیهای مختلفی برای انیمیشنها وجود دارد. بعضی کشورها فیلمها را به چهار دستهی دو تا پنج سال، شش تا دوازده سال، سیزده تا هفده سال و هجده سال به بالا تقسیم میکنند. برخی دیگر، فیلمها را براساس محتوای نامناسب (نه رده سنی) دسته بندی میکنند که دستهبندی مناسبتری است:
1.دسته عمومی (G): فیلمهایی که هیچ محتوای نامناسبی ندارند.
- دسته نیاز به همراهی والدین (PG):فیلمهایی که هنگام تماشای آن بهتر است یک بزرگتر یا والدین در کنار کودک حضور داشته باشد. این فیلمها حاوی یکی دو صحنهی ناخوشایند هستند (مثلا صحنه تعقیب و گریز در شب).
- نیاز به حضور کامل والدین (PG-13): این فیلمها ممکن است حاوی محتواهایی مانند خشونت کلامی یا الفاظ نامناسب باشند. تماشای این فیلمها برای زیر 13 سال مطلقا ممنوع است.
- محدود شده برای کودکان / صرفا بالای 17 سال (R) : این دسته از فیلمها حاوی مضامینی مانند خشونت جسمی، مصرف مواد مخدر و صحنههای غیراخلاقی است.
بهترین انیمیشنها، انیمیشنهایی هستند که در دسته عمومی قرار میگیرند. قرار گرفتن در این دسته به معنای بچگانه یا ساده بودن محتوا نیست. بلکه به معنای سالم بودن محتواست.
توجه به مدت زمان انیمیشن
نکته دیگری که باید در انتخاب انیمیشن در نظر داشته باشید، توجه به مدت زمان انیمیشن است. قرار گرفتن طولانی مدت در برابر صفحه نمایش دیجیتالی برای کودکان آسیب مغزی به همراه دارد. مشکلات توجه (مانند اختلال نقص توجه) و اشکال در تواناییهای شناختی از جمله مشکلاتی هستند که در اثر تماشای بیرویه صفحات دیجیتال به وجود میآیند.
مناسبترین زمان تماشا برای انیمیشن برای کودکان بدین شرح است:
- زیر دو سال: عدم تماشا. در شرایط خاص، روزی کمتر از نیم ساعت.
- سنین دو تا پنج سال: روزی یک ساعت. ترجیحا پیوسته نباشد و در دو یا سه نوبت تقسیم شود. (مثلا سه نوبت بیست دقیقهای)
- سنین 6 تا 12 سال: روزی حداکثر دوساعت. ترجیحا در دو نوبت.
اولویت زبان مادری در انتخاب انیمیشن
این روزها موسسات زبان با تبلیغات گسترده تلاش میکنند تا والدین را به سمت دو زبانه کردن کودکان سوق دهند. والدین هم غافل از این که این موضوع چه تبعات منفی گستردهای دارد، سراغ انتخاب انیمیشنهای انگلیسی زبان میروند. تماشای انیمیشن به زبان دیگر آن هم درحالی که آن زبان، مرجع دیگری غیر از انیمیشن برای کودک ندارد، بسیار آسیبزاست. کودکان خردسال باید حداقل تا چهارسالگی فقط در معرض یک زبان واحد (که زبان مادریشان است) قرار بگیرند.
توجه به فضای ذهنی کودک
فضای فکری و استدلال کودکان با بزرگسالان متفاوت است. خردسالان اغلب به پیامهای مستقیم و اخلاقی توجه ندارند و بیشتر رفتارها و گفتاری که در انیمیشنها میبینند را تقلید میکنند. اما کودکان دبستانی علاقهمند به یادگیری قوانین و مضامین اخلاقی هستند. از طرفی کودکان با توجه به خلقوخو و فضاهای تربیتی متفاوت، سلایق و نیازهای متفاوتی نسبت به انیمیشنها دارند. اگر علایق آنها را در انتخاب انیمیشن درنظر نگیرید، ممکن است آنها انتخاب شما را پس بزنند.
مثال1: انیمیشن درون و بیرون (inside out) یکی از بهترین انیمیشنهای مناسب برای کودکان است. اما طبیعتا دختربچهای که عاشق انیمیشنهای پرنسسگونه و فانتزی است، از دیدن این انیمیشن استقبال نخواهد کرد. مثال2: انیمیشن میرای چالشهای یک کودک در مواجهه با بچه جدید خانواده نشان میدهد. این انیمیشن برای بچههایی که با خواهر وبرادر کوچک خود چالش و مشکلی ندارند، اثرات خوبی نخواهد داشت و صرفا به آنها نشان میدهد که میتوان از وجود یک خواهر یا برادر کوچکتر ناراحت و ناراضی بود.
کمالگرایی در انتخاب انیمیشن ممنوع
باید حواستان باشد که در مسیر انتخاب انیمیشن دچار وسواس و کمالگرایی نشوید. هیچ انیمیشن صددرصد مناسبی برای کودک شما وجود ندارد. همین که یک انیمیشن حدود 70-80 درصد مناسب با شرایط و ارزشهای شما باشد و صحنههای نامناسب نداشته باشد، یعنی برای تماشا مناسب است. اگر یک انیمیشن به طور کلی محتوای مناسبی دارد اما صرفا یکی دو صحنه نامناسب دارد، میتوانید با برنامههای تدوین ویدیو آن صحنهها را برش دهید یا از نسخههای سانسور شده استفاده کنید.
جمعبندی
انتخاب انیمیشن از آن جهت اهمیت دارد که انیمیشنها، تاثیرات قابل توجهی بر ذهن و رفتار کودکان دارند. همانقدر که به انتخاب غذا و پوشاک مناسب برای کودکان اهمیت میدهید، نیاز است که به انتخاب انیمیشن مناسب برای آنها نیز اهمیت بدهید. در انتخاب انیمیشن، اول خودتان یک بار آن انیمیشن را ببینید تا با شخصیتها و داستان آن آشنا شوید. سپس رده سنی، زبان و مدت زمان آن را بررسی کنید و سعی کنید متناسبترین موردها را برای کودکان انتخاب کنید. در نهایت مراقب کمالگرایی باشید. هیچ انیمیشن صد در صد مناسبی برای کودک شما وجود ندارد. همین که یک انیمیشن به طور کلی مناسب با شرایط و ارزشهای شما باشد و صحنههای نامناسب نداشته باشد، یعنی برای تماشا مناسب است. اگر احساس میکنید انیمیشنها تاثیرات مخربی بر کودک شما داشته، میتوانید از مشاوران کودک مرکز مشاوره یارا کمک بگیرید.
