افسردگی پس از زایمان چیست؟ 

افسردگی پس از زایمان، اختلالی‌ست که بعد از زایمان رخ می‌دهد و تا حد قابل‌توجهی مادر و کودک تازه متولد شده را تحت تأثیر قرار می‌دهد. طبق آمارها، در دنیا از هر هفت زن، یک زن به افسردگی پس از زایمان مبتلا می‌شود. بروز این بیماری به عوامل مختلفی بستگی دارد. این افسردگی حتی می‌تواند در زمان بارداری آغاز شود. این اختلال، بیماری‌ای جدی و شدید، اما قابل درمان است.

نشانه‌های افسردگی پس از زایمان چیست؟

علائم افسردگی پس از زایمان، فرد به فرد متفاوت است و تا حدودی به پیش‌زمینه‌هایی که افراد از قبل دارند برمی‌گردد. به طور کلی علائم افسردگی پس از زایمان شامل موارد زیر است:

1. احساسات غم یا ناراحتی شدید
2. تغییرات قابل‌توجه در اشتها
3. افزایش خستگی نامتناسب با شرایط
4. احساس شدید بی‌ارزش بودن
5. احساس “مادر بد بودن”
6. گریه‌های زیاد و بدون دلیل
7. ترس از آسیب رساندن به خود یا کودک (ممکن است گاهی مادر به کشتن فرزند خود فکر کند و از فکر کردن به این موضوع بترسد)
8. احساس بی‌تفاوتی نسبت به مسائلی که قبلاً برای فرد اهمیت داشتند. (مانند بی‌میلی در برقراری رابطه جنسی با همسر)

تفاوت این بیماری با غم پس از زایمان

80 درصد زنان غم پس از زایمان را تجربه می‌کنند. غم پس از زایمان به دلیل کاهش ناگهانی هورمون‌های زنانه بعد از تولد نوزاد است. این هورمون‌ها شادی‌آور هستند و بعد از تولد به شدت افت می‌کنند. این کاهش هورمون‌ها می‌توانند منجر به گریه‌ی بی‌دلیل، تحریک‌پذیری، بی‌قراری و اضطراب در مادر شوند. نکته مهم اینجاست که این علائم خطرآفرین نیستند و بعد از مدتی کم کم رفع می‌شوند.

بیشتر بخوانیم :  علل افزایش اختلاف زوجین بعد از تولد فرزند

عوامل زمینه‌ساز در بروز افسردگی پس از زایمان

علت اصلی بروز این اختلال، علل فیزیولوژیک است. اما عوامل مختلفی می‌توانند در بروز این اختلال موثر باشند. برخی از این عوامل عبارت‌اند از:

1. سابقه شخصی یا خانوادگی در ابتلاء به اختلالات خلقی مانند افسردگی
2. تجربه افسردگی پس از زایمان در زایمان قبلی
3. تجربه یک رویداد استرس‌زا در حین بارداری (مانند فوت نزدیکان)
4. عدم حمایت خانواده و اطرافیان
5. تجربه اتفاق ناگوار در حین زایمان یا بعد آن
6. بستری شدن یا بروز مشکل پزشکی برای مادر یا کودک تازه متولد شده بعد زایمان
7. تغییر در شرایط کاری یا تحصیلی مادر به‌خاطر زایمان

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟

به تمام مادرانی که احساساتی مشابه افسردگی پس از زایمان را تجربه می‌کنند، توصیه می‌شود که قبل از عود کردن علائم، به یک مرکز مشاوره مانند مرکز مشاوره یارا مراجعه کنند. این کار از بروز علائم خطرناک این بیماری پیشگیری و کمک می‌کند تا روند درمان سریع‌تر طی ‌شود. در صورت بروز علائم خطرناک مانند افکار خودکشی یا آسیب رساندن به نوزاد، توصیه می‌شود مادر مادر هرچه سریع‌تر به یک روانپزشک مراجعه کند.

درمان افسردگی پس از زایمان

در درمان این اختلال، از روش‌های مختلفی مانند روان‌درمانی، دارودرمانی و درمان شناختی-رفتاری (CBT) بهره گرفته می‌شود. وقتی ابتلاء به افسردگی پس از زایمان خفیف است، درمان شناختی-رفتاری معمولاً به شدت موثر و کارآمد خواهد بود. در این نوع درمان، روانشناس تلاش می‌کند افکار ناسازگار مادر را که موجب پریشانی و افسردگی او شده‌اند را اصلاح کند.

در مواردی که ابتلا به این بیماری جدی است، باید دارودرمانی صورت بگیرد. داروهایی که در اینجا تجویز می‌شوند، جزء ضدافسردگی‌هایی هستند که مشکلی در شیردهی ایجاد نمی‌کنند. اما به‌هرحال مصرف این داروها باید صد در صد تحت نظارت یک روانپزشک صورت گیرد.

اقدامات خانگی برای مهار افسردگی پس از زایمان

در صورتی که علائم خطرناک مانند آسیب رساندن به نوزاد بروز نکرده باشند، می‌توان با انجام اقداماتی تا حدودی این بیماری را کنترل کرد. به مادرانی که افسردگی پس از زایمان خفیف را تجربه می‌کنند توصیه می‌کنیم:

1. اگر مشکل کم‌خوابی جدی دارید، حتماًحتماً هنگام خواب نوزاد شما هم بخوابید.
2. در صورتی که سابقه مشکلاتی مانند کمبود مواد معدنی و ویتامین‌ دارید، حتماًحتماً آن را پیگیری کنید.
3. از اطرافیان و خانواده خود درخواست حمایت کنید. درخواست حمایت از دیگران، ارزش شما را کم نخواهد کرد؛ بلکه نشان می‌دهد که شما اهمیت زیادی برای مادری قائلید.
4. ورزش را دست‌کم نگیرید. ورزش‌های سبک بعد زایمان بسیار می‌تواند موثر باشند.
5. با همسر خود صحبت کنید. نیازهای خود را با او درمیان بگذارید. او علم غیب ندارد که بتوانند احساسات شما را بدون بیان کردن، درک کند.

بیشتر بدانیم :مقابله با افسردگی در خانه | موثرترین روش‌های بدون دارو

اقداماتی که باید بعد از رفع علائم انجام شوند

در افسردگی پس از زایمان، رفع علائم به معنای درمان کامل بیماری نیست. چرا که احتمال عود مجدد این بیماری وجود دارد. در قدم اول باید دوره درمان (چه به‌صورت دارودرمانی چه به صورت روان‌درمانی) کامل طی شود؛ حتی اگر علائم به طور کامل رفع شده باشند. در قدم بعدی، نباید مادر تلاش کند که فورا از شرایطی که بهبودی را برای او فراهم کرده است، بیرون بیاید. مثلا اگر مادری برای افسردگی پس از زایمانش اصلاح رژیم غذایی، ورزش و تعامل با مادران دیگر را در پیش گرفته، نباید بلافاصله بعد از رفع علائم این کارها را کنار بگذارد.

تصورات غلط درباره‌ی افسردگی پس از زایمان

بعضاً تصورات غلطی درباره‌ی این بیماری وجود دارد. به عنوان مثال در افراد مذهبی، گفته می‌شود که تجربه افسردگی پس از زایمان به علت کمبود ایمان مادر است! این درحالی‌ست که این بیماری به مقدار قابل‌توجهی علل فیزیولوژیکی و جسمانی دارد؛ نه علل شناختی. گفتن چنین جملاتی به مادر تازه زایمان کرده، کمکی به او نخواهد کرد. بلکه باعث افزایش احساس گناه و ناکارآمدی در آن مادر و در نتیجه عود کردن افسردگی پس از زایمان می‌شود.

تصور غلط دومی که وجود دارد این است که افسردگی پس از زایمان اغلب در مادرهایی رخ می‌دهد که اولین تجربه مادر شدن خود را پشت سر می‌گذارند؛ مادرانی که برای چندمین بار زایمان می‌کنند، چنین مشکلی نخواهند داشت. متأسفانه چنین تصوری صحیح نیست. تجربه افسردگی پس از زایمان، ربطی به دفعات زایمان ندارد. حتی بعضی مشاهدات تایید می‌کنند که در زایمان چندباره، به چند دلیل احتمال بروز افسردگی بیشتر از زایمان اول است:

1. در زایمان اول، ذوق مادر شدن وجود دارد و فرد به‌شدت مورد توجه اطرافیان است.
2. در زایمان چندباره، فرد از سختی‌های طاقت‌فرسای مسیر بچه‌داری آگاه است. این آگاهی ممکن است منجر به ترس و افسردگی شود.
3. اگر در زایمان اول افسردگی پس از زایمان تجربه شود و به‌درستی درمان نشود، می‌تواند در زایمان‌های بعدی با شدت بیشتری بروز کند.