اختلال استرس پس از تروما یا PTSD.

این اختلالی‌ست که معمولا افراد بعد از اتفاقات هولناکی مانند جنگ، تجاوز، تصادف شدید و… تجربه می‌کنند. همه ما بعد از چنین اتفاقاتی ممکن است دچار استرس و اضطراب شویم. استرسی که بعد از مدتی رو به کاهش می‌رود، طبیعی است. اما این استرس در افرادی که دچار اختلال PTSD شده‌اند، به مقدار قابل توجهی بیشتر است و در گذر زمان، کاهش نمی‌‌یابد. این افراد اغلب دچار کابوس‌هایی با موضوع آن تروما می‌شوند و خوابشان بهم می‌ریزد.این افراد از اتفاقات و موقعیت‌های مشابه آن اتفاق هولناک، به‌شدت اجتناب می‌کنند و عملکرد روزانه‌شان مختل می‌شود. در ادامه از این مقاله از سایت مرکز مشاوره یارا، به بررسی دقیق این اختلال می‌پردازیم.

تعریف تروما

کلمه تروما (Truma) ریشه‌ای یونانی داشته و به معنای زخم و جراحت است. این کلمه در علم روانشناسی، هم به معنای یک رویداد هولناک و هم به معنای اثرات آن رویداد به کار می‌رود. اتفاقات تروماتیک با اتفاقات استرس‌زای معمول متفاوتند. ویژگی‌های اتفاقات تروماتیک:

1. به شدت از پای‌درآوردنده و زمین‌گیرکننده هستند.
2. زندگی و حیات شما و عزیزانتان را به خطر می‌اندازند.
3. کاملا غیرمنتظره اند و قابل پیش‌بینی نیستند.

گاهی ممکن است آن اتفاق وحشتناک (مانند قتل یا تجاوز) به‌طور مستقیم برای شما رخ ندهد؛ اما ممکن است شما صرف حضور در محل آن حادثه و مواجهه با آن اتفاق، دچار اختلال PTSD شوید.

موقعیت‌های بروز استرس پس از تروما

دو دسته از حوادث و موقعیت‌ها باعث بروز اختلال PTSD می‌شوند. دسته اول حوادثی هستند که فرد با یک‌بار تجربه کردن آنها، می‌تواند دچار تروما شود. مثال: جنگ، سیل، زلزله، تصادف شدید، سقوط هواپیما، غرق شدن کشتی، تجاوز، خودکشی، قتل، آتش‌سوزی، ریزش ساختمان، مرگ ناگهانی یکی از نزدیکان و…

دسته دوم، موقعیت‌های دلخراشی هستند که در مکان‌هایی خاص مانند اورژانس بیمارستان اتفاق می‌افتند. افرادی که فعالیت‌های امدادی انجام می‌دهند (پزشکان، پرستاران، نیروی پلیس، آتش‌نشانان و…) به طور مداوم و مکرر با این موقعیت‌ها مواجهه می‌شوند. مواجهه‌ی یکباره با این موقعیت‌ها، شاید مسئله‌ای ایجاد نکند؛ اما تکرار آن موقعیت‌ها می‌تواند باعث بروز PTSD شود.

در بروز اختلال استرس پس از تروما یا استرس پس از ضربه، دو عامل می‌تواند تاثیرگذار باشد: 1. سابقه فرد در ابتلا به اختلالاتی مانند افسردگی و اضطراب 2. سابقه خانوادگی در ابتلا به افسردگی و اضطراب. وجود این دو عامل می‌تواند احتمال بروز PTSD  را افزایش دهد.

علائم، نشانه‌ها و تشخیص

افرادی که دچار  اختلال استرس پس از تروما یا PTSD می‌شوند، علائم زیر را از خود بروز می‌دهند:

1. به شدت نگران تکرار آن اتفاق هولناک هستند.
2. آنها اعتماد خود را نسبت به دنیا و امنیت آن از دست داده‌اند و نسبت به انجام کارهای روزمره و معمول خود بی‌میل هستند.
3. آنها مدام انتظار یک حادثه ناگهانی را می‌کشند و اصطلاحا گوش به زنگ هستند.
4. از لحاظ خلقی به شدت تحریک‌پذیرند؛ یعنی به راحتی عصبانی می‌شوند یا گریه می‌کنند.
5. از تجربه کردن موقعیت‌های مشابه به‌شدت اجتناب می‌کنند.
6. با مشکلات جسمی‌ ناشی از استرس مانند مشکلات گوارشی، تپش قلب یا سردرد دست و پنجه نرم می‌کنند.
7. این افراد از حضور در جمع‌های دوستان و آشنایان اجتناب می‌کنند و دیگر علاقه‌ای برای حضور در اجتماع ندارند.
8. بعضی از این افراد نسبت به حادثه احساس گناه دارند. یعنی احساس می‌کنند در لحظه حادثه باید عملکرد بهتر و موثرتری ارائه می‌کردند تا از شدت فاجعه بکاهند.

لازم به ذکر است که صرف داشتن این نشانه‌ها نمی‌تواند تشخیص ptsd را قطعی کند. برای تشخیص دقیق اختلال استرس پس از تروما ، لازم است که حتما یه یک روانشناس متخصص مراجعه کنید. روانشناسان با انجام تست‌‎‌های مختلف و مصاحبه بالینی می‌توانند به تشخیص و درمان این اختلال کمک کنند. در صورت نیاز می‌توانید به مرکز مشاوره اسلامی یارا مراجعه فرمایید.

درمان

امروزه برای درمان اختلال استرس پس از تروما، روش‎‌های مختلف و متعددی به کار گرفته می‌شود. PTSD از جمله اختلالاتی‌ست که اصطلاحا پیش‌آگهی خوبی دارد و امید به درمان در آن بسیار بالاست. در درمان این اختلال از روش‌های مختلفی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT)، حساسیت‌زدایی منظم، EMDRو… استفاده می‌شود. گاهی هم ممکن است با توجه به شدت اختلال، از دارو هم برای رفع یا کنترل علائم استفاده شود. هدف از درمان در این اختلال، فراموش کردن آن اتفاقات تروماتیک نیست. بلکه به معنای کنار آمدن سالم و مثبت با آن اتفاق و بازگشت به زندگی عادی است.

پیشگیری؟

هرچند که اختلال استرس پس از تروما در پی حوادثی ناگهانی و غیرمترقبه رخ می‌دهد؛ اما با برخی تدابیر می‌توان احتمال بروز این اختلال را کاهش داد. اگر فردی سابقه اختلالاتی همچون افسردگی و اضطراب در خود یا خانواده‌اش نداشته باشد، با اقدامات زیر می‌تواند از اختلال PTSD پیشگیری کند:

1.   افزایش تاب‌آوری:

افرادی که دچار  اختلال استرس پس از تروما می‌شوند، اغلب در تاب‌آوری و مقابله سالم با استرس ضعف دارند. اگر شما هم در مواجهه با مسائل ناخوشایند احساس می‌کنید کنترل روال زندگی خود را از دست داده‌اید و سعی می‌کنید با روش‌های ناسالم بر استرس و اضطراب خود غلبه کنید، نیاز است که تاب‌آوری خود را افزایش دهید.

2.   آمادگی برای حوادث:

ایمن‌سازی و آمادگی برای حوادث می‌تواند به مقدار قابل توجهی از آسیب‌دیدگی بکاهد. سعی کنید نکاتی که سازمان‌های آتش‌نشانی، پلیس و امدادی توصیه می‌کنند را جدی بگیرید و اجرا کنید. ایمن‌سازی ساختمان، آماده داشتن کیف نجات، آموزش کمک‌های اولیه، عدم ارتباط با افراد ناشناس و… از جمله این موارد هستند.

3.   ورزش:

ورزش یکی از موثرترین راهکارها برای پیشگیری از اختلال استرس پس از تروماست. یک بدن آماده و ورزیده در حوادث هولناک، واکنش بهتر و سالم‌تری از خود نشان خواهد داد. ورزش مخصوصا ورزش‌های هوازی، علاوه بر PTSD، می‌تواند از اختلالاتی همچون افسردگی و اضطراب هم پیشگیری کند.

مطالعه بیشتر: راهکارهای خانگی برای مقابله با افسردگی

جمع‌بندی

اختلال استرس پس از تروما ، یک واکنش روانی به حوادث هولناک و غیرمترقبه‌ است. این حوادث اغلب غیرقابل پیش‌بینی و آسیب‌زننده هستند. کابوس‌ها، اجتناب شدید از موقعیت‌های مشابه حادثه، احساس ناامنی نسبت به دنیا و افراد دیگر، مشکلات جسمی مانند تپش قلب از نشانه‌های این اختلال است. PTSD پیش‌آگهی نسبتا خوبی دارد و به راحتی قابل درمان است. از طرفی می‌توان با انجام اقداماتی مانند افزایش تاب‌آوری، ورزش و آمادگی لازم برای حوادث به مقدار قابل توجهی از ابتلا به این اختلال پیشگیری کرد. در صورتی که احساس می‌کنید شما هم در این زمینه نیاز به مشاوره دارید، می‌توانید به مرکز مشاوره یارا مراجعه کنید.