ویدیوهای کوتاه یا ریلز، نابودگر انسان

ریل‌ها (Reels) چه چیزی هستند؟ این شاهکار آسیب‌زا در ابتدا اختراع شبکه اجتماعی اینستاگرام بود. تماشای زنجیره‌ای بی‌پایان از فیلم‌های کمتر از دو دقیقه در انواع موضوعات پراکنده. بعدها که مشخص شد این ویدیوهای کوتاه پشت سرهم، توجه قسمت قابل توجهی از مخاطبان را به خود جلب کرده، سایر شبکه‌های اجتماعی و بسترهای اینترنتی هم سراغ اضافه کردن این قابلیت رفتند. اما زمان زیادی نگذشت که آسیب‌های این ریل‌ها یا ویدیوهای کوتاه که به نظر قابلیتی به نظر پیش پا افتاده می‌آمدند، نمایان‌گر شدند.

اگر پنجاه سال قبل می‌خواستند درباره نابودگران عملکرد مغز انسان صحبت کنند، احتمالا از مواد مخدر و روان‌گردان نام می‌بردند. اما امروزه، آسیب‌های همین ویدیوهای کوتاه یا ریلز، در رقابت با آن مواد مخدر قرار گرفته‌اند. شاید آسیب ویدیوهای کوتاه اثری بر روی جسم و فیزیک افراد مشخص نباشد، اما طبق تحقیقات انجام شده، به وضوح به عملکرد انسان آسیب می‌رساند. در این مقاله از مرکز مشاوره یارا، آسیب‌های ویدیوهای کوتاه و یا همان ریلز را بر عملکرد انسان بررسی می‌کنیم.

مشکل در عملکرد حافظه

می‌توان گفت که یکی از بزرگترین آسیب‌های ویدیوهای کوتاه بر روی مغز، آسیب به عملکرد حافظه مخصوصا حافظه کوتاه‌مدت است. به عنوان مثال ممکن است وقتی شما به اتاق‌تان می‌روید، فراموش کنید که برای چه کاری به آنجا رفته‌اید؛ یا مثلا هنگام مطالعه کتاب یا دیدن فیلم‌ها، ممکن است صحنه‌ای که چند دقیقه پیش خواندید یا دیدید را فراموش کنید. این اشکال تنها در حافظه کوتاه مدت خلاصه نمی‌شود. به مرور ممکن است شما حتی خاطرات، تاریخ‌های مهم و موارد این چنینی که در گذشته به راحتی به خاطر می‌آوردید را دیگر به سختی به یاد بیاورید.

اشکال در تمرکز کردن

سخت‌ترین کار برای افرادی که مدام ویدیوهای شبکه‌های اجتماعی را اسکرول می‌کنند، انجام کارهاییست که به تمرکز بالایی نیاز دارند. آسیب ویدیوهای کوتاه به تمرکز هرچند که به اندازه‌ی آسیب به حافظه نیست، اما باز هم می‌تواند به مقدار توجهی آن را تحت تاثیر قرار دهد. این مشکل می‌تواند در عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان و دانشجویان تاثیرات منفی زیادی بگذارد.

کاهش صبر و تامل

یکی دیگر از آسیب‌های ویدیوهای کوتاه که افراد را درگیر می‌کند، پایین آمدن آستانه‌ی صبر و تحمل است. برای افرادی که مدام ریلز می‌بینند، عملا انتظار کشیدن و منتظر چیزی ماندن حتی برای چند دقیقه کلافه‌کننده است. دیدن مداوم فیلم‌های کوتاه، مدام دوپامین (هورمون لذت فوری) ترشح می‌کند و افراد به آن میزان هورمون دوپامین معتاد می‌شوند. از طرفی، انتظار کشیدن عملی است که هیچ دوپامینی را در مغز ترشح نمی‌کند. درحالی که مغز عادت به هورمون لذت فراوان کرده است! لذا افراد به سرعت کلافه می‌شوند.

آسیب ویدیوهای کوتاه بر خواب

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که آسیب‌های ویدیوهای کوتاه حتی به خواب شبانه هم کشیده شده است. دیدن این ریل‌ها مخصوصا قبل از خواب، می‌تواند به شکل قابل توجهی کیفیت خواب را کاهش دهد. اولا هیجانی که کاربران از دیدن ویدیوها دریافت می‌کنند، مغز را از حالت آرامش دور می‌کند و به خواب رفتن را به تاخیر می‌اندازد. از طرفی نور آبی صفحه نمایش تلفن همراه، هورمون ملاتونین (هورمون خواب) را سرکوب می‌کند. در این صورت حتی اگر فرد به هواب برود، درنهایت خواب بی‌کیفیتی خواهد داشت.

بروز استرس و اضطراب پنهان

از مهم‌ترین آسیب‌های ویدیوهای کوتاه می‌توان به بروز اضطراب و استرس اشاره کرد. اضطراب ریشه‌ی همه بیماری‌های روانی است. همانطور که بالاتر هم گفتیم، تماشای این ویدیوهای کوتاه، میزان ترشح هورمون دوپامین را افزایش می‌دهد. این افزایش مصنوعی، باعث می‌شود که شما دیگر در مواجهه با شادی‌های کوچک مانند معاشرت روزمره، احساس خوشحالی نکنید. چرا که میزان دوپامین ترشح شده در معاشرت روزمره بسیار کمتر از دیدن ویدیوهای کوتاهی بی‌پایان است. لذا مغز شما دیگر احساس شادی نمی‌کند.

از طرفی دیدن این کلیپ‌های کوتاه، شما را در یک چرخه‌ی بی‌پایان ناراحت‌کننده می‌اندازد. اغلب ما هنگامی که می‌خواهیم از ناراحتی‌هایمان فرار کنیم، سراغ این ویدیوهای کوتاه می‌رویم. با دیدن ریل‌ها، مقدار زیادی هورمون شادی موقت دریافت می‌کنیم و به محض بیرون آمدن از فضای گوشی، دوباره دچار ناراحتی می‌شویم. افت شدید دوپامین در لحظه و عذاب وجدان ناشی از اتلاف وقت در این فضا، به راحتی می‌تواند هورمون‌های اضطراب را در رگ‌های ما جاری کند.در نهایت نوع محتوایی که تماشا می‌کنید هم در بروز استرس و اضطراب تاثیر خواهند گذاشت. اگر شما در شبکه‌های اجتماعی مدام به تماشای موفقیت و زندگی زیبای دیگران بنشینید، طبیعتا احساسات منفی‌ای مانند ناکارآمدی و خودکم‎‌بینی در شما بروز خواهد کرد.

بروز اختلالات اضطرابی و افسردگی

آسیب‌های ویدیوهای کوتاه اینستاگرامی در نهایت به اختلالات روانی می‎‌رسند. این مرحله، ایستگاه نهایی این آسیب‌هاست. خواب کم‌کیفیت، بروز اضطراب و استرس‌های مکرر، افت دوپامین ناگهانی و حتی ضعیف شدن حافظه وقتی در کنار هم قرار می‌گیرند، منجر به بروز اختلالات افسردگی و اضطرابی می‌شوند. افت قابل توجه عملکرد کاری و تحصیلی، ضعیف شدن ارتباطات، اشکال در خواب یا خوراک و… از نشانه‌های این اختلالات هستند.

راهکارهای رهایی از آسیب‌های ویدیوهای کوتاه

خبر خوب این است که اکثر آسیب‌های ویدیوهای کوتاهی اینستاگرامی که در بالا مرور کردیم، به راحتی با کنار گذاشتن این عادت، قابل رفع شدن است. توصیه اکید این است که در صورتی که کار ضروری‌ای در این شبکه‌‌ها ندارید، فورا آن برنامه‌ها را پاک کرده و از حساب‌های کاربری خود خارج شوید. وقتی چند روزی از این فضا دور باشید، کم‌کم آثار مثبت هویدا شده و خواهید دید که آنچه در خطر از دست دادن قرار دارد، محتوا یا اخبارهای اینستاگرامی نیست؛ بلکه سلامت روان شما و البته حجم اینترنت‌تان است.

در سایت مرکز مشاوره یارا قبلا مقاله‌ای با موضوع ترک اعتیاد به گوشی و شبکه‌های اجتماعی را مطرح کرده‌ایم که راهکارهای آن می‌تواند برای کاهش آسیب‌های ویدیوهای کوتاه موثر باشند. در صورتی که با اجرای آن راهکارها هم نتوانستید مشکل خود را حل کنید، توصیه می‌شود که به یک مرکز مشاوره مانند مرکز مشاوره یارا مراجعه کنید.

جمع‌بندی آسیب‌های ویدیوهای کوتاه

امروزه ویدیوهای کوتاه یا همان ریل‌های اینستاگرامی، از مخرب‌ترین عوامل در عملکرد انسان به شمار می‌روند. آسیب‌های ویدیوهای کوتاه، از عملکرد حافظه و تمرکز آغاز شده و در نهایت به اضطراب و اختلالات افسردگی ختم می‌شود. بالا پایین شدن نوسانی هورمون دوپامین (هورمون شادی فوری)، بهم ریختن هورمون ملاتونین (هورمون خواب) و اثرات روانی این ویدیوهای بر روی روان (مانند افزایش مقایسه و خودکم‌بینی) بر بروز آسیب‌های ویدیوهای کوتاه موثرند.

منبع: Feeds, Feelings, and Focus: A Systematic Review and Meta-Analysis Examining the Cognitive and Mental Health Correlates of Short-Form Video Use