نحوه برقراری رابطه مادر و کودک در سالهای نخست زندگی، پایههای اساسی شخصیت هر فرد را شکل میدهد. رابطه مادر و کودک، اولین تجربه رابطه عاطفی برای هر فرد است. به همین دلیل، نحوه شکلگیری و رشد این رابطه بسیار حائز اهمیت است. بسیاری از مشکلات که افراد در بزرگسالی تجربه میکنند (مانند اضطراب، ناتوانی در برقراری رابطه عاطفی سالم، پرخوری و…) میتواند ریشه در رابطه آن فرد با مادرش در روزهای کودکی داشته باشد. حال به عنوان یک مادر، چطور میتوانیم یک رابطه مادر و کودک خوب بنا کنیم؟
اولین قدم در رابطه مادر و کودک
کودکی که به دنیا میآید، نه توانایی حرف زدن دارد نه توانایی درک زبان ما. تنها ابزار او او گریه کردن و لبخند زدن است. حال چطور میشود با کسی که توانایی ارتباطیاش اینقدر محدود است، یک رابطه عاطفی خوب برقرار کرد؟ قدم اول در برقراری یک رابطه مادر و کودک خوب، این است که تلاش کنید دنیا را از نگاه او ببینید. مثلا بیایید دنیا را چند لحظه از نگاه یک نوزاد چند روزه ببینیم:
نوزادی که در آغوش دارید، تا چند وقت پیش در فضای آرام و ساکت شناور بود. هرآنچه نیاز داشت برایش فراهم بود و نیازی نبود که برای رفع نیازهایش دست به گریه بزند. غذای کافی و مغذی، صدای آرامشبخش قلب مادر، دمای سازگار با دمای بدنش، بدون تجربه هیچ عامل مزاحمی. اما حالا ناگهان از آن دوست داشتنی، به یک محیط پر از هیاهو آمده که مدام در حال تغییر است. تا فریاد نزند غذایی به او نمیرسد. مدام از آغوش گرم مادر دور میشود. دمای هوا متغیر است، گاهی گرم است گاهی سرد. آدمهایی جدید حضور دارند که طنین صدای هیچ کدامشان برای کودک آشنا نیست. خودتان را جای کودک بگذارید؛ شما بودید چه احساسی داشتید؟
«برای آشنایی با نحوه کنترل خشم در تربیت فرزند، مقاله [ کنترل خشم مادرانه ] را بخوانید.»
شکلگیری رابطه مادر و کودک در نوزادی
بعد از اینکه تلاش کردید دنیا را از چشم او ببینید، حالا میتوانید یک رابطه مادر و کودک خوب بنا کنید. در اینجا باید تلاش کنید نیازهای او را به درستی بشناسید. مثلا برخی مادران تا نوزاد گریه میکنند فورا شیشه شیر را در دهانش میگذارند! این درحالی است که ممکن است نوزاد صرفا از گرما کلافه باشد. گریه کودکان دلایل متفاوتی دارد. نوزادانی که گریههایشان صرفا با یک پاسخ ثابت جواب داده میشوند، در شخصیت خود دچار مشکل خواهند شد. مثلا نوزادی که با هربار گریه کردن شیر دریافت میکند، در بزرگسالی هنگام مواجه با مسائل استرسزا، سمت پرخوری خواهد رفت. شما باید تلاش کنید که نیاز کودک را رفع کنید؛ نه این که صرفا او را ساکت کنید.
حرف زدن با نوزادان را فراموش نکنید. از او تعریف کنید، کارهای خود را برایش شرح دهید (مثلا: الان مامان میخواد برات شیر درست کنه) و سعی کنید لحظاتی که کنار هم هستید در سکوت نگذرد. آنها بهشدت نیازمند حرفهای مادر هستند. یک نوزاد به خوبی ضربآهنگ کلام مادر را دریافت و تحلیل میکنند؛ حتی میتواند عاطفی بودن یا ساختگی بودن کلام مادر را درک کند. صحبت کردن مادر با نوزاد هم از لحاظ زبانی و هم از لحاظ عاطفی برای نوزاد سودمند است.
رابطه مادر و کودک در دوره نوپایی
با افزایش سن کودک، درخواستها و نیازهای رد و بدل شده بین مادر و کودک بیشتر میشود. کودک علاوه بر آن نیازهای اولیه، نیاز به بازی و همبازی پیدا میکند. مادر هم که تا دیروز توقعی جز خوردن و خوابیدن از بچه نداشت، حالا انتظار دارد دست به کارهایی مانند پرت کردن نزند. طبیعتا با رشد درخواستهای طرفین، اقداماتی که در مراحل قبلی انجام میشد هم باید گسترش یابد. تمام مواردی که در مرحله قبل ذکر شد را به طور گستردهتری مورد توجه قرار دهید.
برای گسترش رابطه مادر و کودک، صرفا اقدامات مراحل قبلی (حرف زدن با کودک، درک دنیا از دید او و…) کافی نیست. علاوه بر آن، باید اقدامات مثبت کوچکی که کودک انجام میدهد را تشویق کنید. هر انسانی در هر سنی نیاز دارد که توانمندیهایش دیده شود. تشویق کردن صرفا با کلام اتفاق نمیافتد. چشمان براق مادر، لبخند زدن یا خندیدنش در برابر اقدامات کودک برای او نشانهی تشویقند.
برای آشنایی با اصول تربیت کودک یکساله در یک نگاه ، مقاله [اصول تربیت کودک یک ساله در یک نگاه] را بخوانید.
رابطه مادر و کودک در دوره خردسالی
حالا کودک شما تقریبا جملات ساده میگوید و به مقدار قابل توجهی زبان را درک میکند. پس راه حرف زدن بیش از پیش گسترش مییابد. طبق مراحل قبلی باید تلاش کنید که دنیا را از دید او ببنید. اقداماتی که از او انتظار دارید را با هم تمرین کنید. یک بار خودتان مرحله به مرحله انجام دهید و یکبار دوتایی باهمدیگر تا کودک یاد بگیرد. انجام اقدامات مشترک میتواند تاثیر بهسزایی در رشد رابطه مادر و کودک داشته باشد. برای بیان حرفهایتان به کودک، از مفاهیم عینی استفاده کنید. او عبارات انتزاعی و کنایهدار را متوجه نمیشود جملاتی مثل: “سرم رو بردی!، چرا اینجا رو گذاشتی رو سرت؟” برای کودکان نامفهومند.
رابطه مادر و کودک در پنج شش سالگی
کودک شما حالا به سن پیش دبستانی رسیده. وقت آن است که یک گام موثر در رابطه مادر و کودک بردارید. کودک باید از وابستگی صد در صد به شما جدا و وارد جوامع بزرگتر شود. او باید بتواند در عین دوست داشتن دیگران، استقلال خودش و دیگران را حفظ کند. مثلا به او بگویید همان طور که تو به بازی کردن و کارتون دیدن علاقه داری ، من هم به آشپزی یا کتاب خواندن علاقه دارم. از روابط خود با خانواده خودتان بگویید؛ مثلا: “مامان وقتی که بچه بود، مامانبزرگ براش کتاب میخوند یا با دایی بیرون میرفت.” کودک کم کم باید بتواند در عین مراقبت از خط قرمزها، آرام آرام از حوزه استحفاظی مادر خارج شود. اگر این اتفاق نیفتد، کودک در روابط بین خودش و مادر خود گیر میکند. این گیر ردن ممکن است به روابط بزرگسالی او نیز تعمیم پیدا کند.
بیشتر بدانیم : چطور کودک اول را برای تولد کودک دوم آماده کنیم؟
تاثیر افسردگی پس از زایمان بر رابطه مادر و کودک
یکی از مهمترین عواملی که بر تخریب یک رابطه مادر و کودک خوب اثر میگذارد، افسردگی پس از زایمان است. مادری که درگیر افسردگی است، دچار خطای شناختی میشود. خطای شناختی اجازه نمیدهد که مادر بتواند دیدگاه کودک را درک کند یا به نیازهای او آگاهی درستی داشته باشد. این ناآگاهی باعث میشود مدام نیازهای کودک (مخصوصا نیازهای عاطفی او) رفع نشده باقی بمانند و مادر تلاش کند صرفا با یک ابزار مانند شیر کودک را ساکت نگه دارد.
اگر شما به عنوان مادر احساس میکنید که دچار افسردگی پس از زایمان شدهاید، حتما مراجعه به یک مرکز مشاوره را در اولویت قرار دهید. با توجه به این که به تازگی مادر شدهاید و آزادی عمل مورد نیاز برای بیرون رفتن را ندارید، میتوانید از مراکزی مانند مرکز مشاوره یارا که خدمات مشاوره غیرحضوری ارائه میدهند مشاوره بگیرید. برای مطالعه بیشتر درباره این موضوع میتوانید به کتاب زبان مادر / نوشته نهاله مشتاق مراجعه کنید.
مقاله های مرتبط: بهترین فاصله سنی بین کودکان چقدر است///
