تابآوری چیست؟
تابآوری مجموعهای از ویژگیها و مهارتهاییست که به شما این توانایی را میدهد تا از اتفاقات سخت و پرچالش زندگی گذر کنید. همه افراد به طور بالقوه یک مقداری از تابآوری را در وجود خود دارند؛ اما میزان آن در افراد مختلف، متفاوت است. ضعیف بودن تاب آوری، میتواند کاری کند که مشکلات زندگی شما، به شکستهای فاجعهبار تبدیل شوند. این ویژگی آنقدر اهمیت دارد که توصیه میشود حتما در دوران خواستگاری و قبل از ازدواج، آن را در طرف مقابل بررسی کنید. در سایت مرکز مشاوره یارا، درباره چیستی و نحوه افزایش این مهارت صحبت خواهیم کرد.
تابآوری چیست؟
تابآوری در انجمن روانشناسی آمریکا به این شکل تعریف شده: فرآیند سازگاری، تحمل و حل و فصل مشکلات، همراه با امیدواری در مواجهه با تجارب نامطلوب یا چالش برانگیز زندگی. در واقع، تاب آوری یعنی اینکه افراد به چه میزان میتوانند با احساس امیدواری، از مسائل استرس آمیز و اذیتکننده زندگی خود، عبور کنند؛ یا بعد از تجربه شکست، به چه میزان میتوانند خودشان را بازیابی و زخمهای خود را التیام ببخشند. این ویژگی تا حدودی اکتسابی است و میتوان با تمرینات مختلف آن را در خود افزایش داد.
نشانهها و مولفههای تابآوری
همانطور که در ابتدا هم گفتیم، تابآوری یک ویژگی واحد نیست و متاثر از چند مهارت و توانایی است. ممکن است افراد تابآور، همه مولفههای تاب آوری را با هم نداشته باشند یا یک مولفه در آنها ضعیفتر از دیگر مولفهها باشد.
کنترل احساسات
یکی از مهمترین ویژگی افراد تابآور این است که افسار احساسات خود را در دست دارند. این ویژگی به این معنی نیست که این افراد مثلا غمگین یا مضطرب نمیشوند! بلکه آنها در عین تجربه این احساسات، سعی میکنند واکنشی کنترل شده و سالم در آن شرایط نشان دهند. مثلا از ضایع شدن حق خود، خشمگین میشوند، اما پرخاشگری نمیکنند.
مهارت حل مسئله
افرادی که تابآوری بالایی دارند، از مهارت حل مسئله خوبی برخوردارند. این افراد در مواجهه با یک اتفاق یا چالش، به دنبال مقصر نمیگردند و آن اتفاق را بر گردن مسائل یا اشخاص بیرونی نمیاندازند. دنبال راهحلهای مختلف میگردند و سعی در اجرای آن راهحلها دارند. این افراد سعی نمیکنند با روشهای هیجانی، از احساسات منفی ناشی از مشکلات فرار کنند.
شفقت ورزی به خود
فردی که تابآوری مناسبی دارد، نسبت به خود مهربان است. او در موقعیتهای سخت و چالشزا، سریع در نقش یک قربانی ناتوان فرو نمیرود. چنین فردی بیش از حد خودش را سرزنش نمیکند. او از ضعفهای خودش بدون سیاهنمایی آگاهی دارد و میتواند آگاهانه به سراغ برطرف کردنشان برود.
ذهنیت برنده و امیدواری
نگاه قالب این افراد نسبت به مشکلات زندگی، یک نگاه امیدوارانه است. آنها معتقدند که برای اکثر مشکلات راهحلی وجود دارد و تقریبا هیچ مشکلی، حل نشدنی نیست. آنها میتوانند زاویه نگاه خود را از مسائل ناراحتکننده، کمی عقبتر ببرند و غرق در ناراحتی ناشی از آن مشکل نشوند. افرادی که ذهنیت برنده ندارند، مدام از فعلهای منفی (مانند: نمیشود، نمیتوانیم، نخواهد شد و…) استفاده میکنند. آنها ممکن است در رویارویی با مشکلات، سریع آن را رها کنند و یا حل کردن آن را پشت گوش بیندازند.
انعطافپذیری
انعطاف پذیری در واقع توانایی پذیرش شرایط جدید و سازگار شدن با آن است. گاهی مشکلات و چالشهایی در زندگی پیش میآید که شرایط زیسته افراد را دچار تحول میکند.اگر این افراد نتوانند با این شرایط جدید کنار بیایند، در واقع توانایی تابآوری آنها هم تضعیف میشود.
پذیرش
پذیرش یعنی توانایی گذر و عبور از یک رنج و فقدان. از دست دادن عزیز، ابتلا به بیماری لاعلاج، ورشکستگی مالی، همه این موارد میتوانند باعث بروز رنج در وجود انسان شوند. به طور طبیعی، انسان اصطلاحا به دورهای سوگ و ناراحتی در برابر این مشکلات نیازمند است. اما این دوره، نباید بیش از حد ادامهدار شود. ماندن در رنجها، انسان را از حرکت بازمیدارد و موجب خرابتر شدن اوضاع و بروز مشکلاتی مانند افسردگی اضطراب میشود.
چطور تابآوری خود را بالا ببریم؟
ابتدا باید خودتان را بشناسید! در قدم اول، رفتار روزانه خود را به شکل جزئی بررسی کنید و زیر ذرهبین قرار دهید. شما چه میزان تابآوری دارید؟ کدام یک از مولفههای تاب آوری در شما کمرنگتر است؛ سپس تلاش کنید با تمرینهای مختلف آن را بالا ببرید. مثلا اگر پذیرش در شما کمتر است، نیاز است مهارتهای شناختی خود را بالا ببرید؛ یعنی بتوانید از زوایای مختلف به یک اتفاق نگاه کنید. یعنی زوایای رشددهندهی مشکلات اطراف خود را ببینید؛ یا از چشم دیگران، مشکل رخ داده را بررسی کنید. یا مثلا اگر شما شفقتورزی کمتری نسبت به خود دارید، دفتری بردارید و ویژگیهای مثبت خود را بنویسید و روزانه بابت رفتارهای مثبت خود (هرچند کوچک) به خود جایزه بدهید.
با بهبود مولفههای تاب آوری، میتوان میزان آن را هم به طور کلی بالا برد. درنهایت، درنظر داشته باشید که میزان تاب آوری در برابر اتفاقات مختلف، متفاوت است. مثلا یک نفر میتواند در برابر شکستهای مالی، تاب آوری خوبی داشته باشد؛ اما در برابر مسائل عاطفی بسیار ضعیف عمل کند.
بررسی تابآوری پیش از ازدواج
تابآوری در ازدواج و زندگی مشترک اهمیت زیادی دارد. ازدواج به خودی خود یک اتفاق پر از چالش است و اگر افراد تاب آوری لازم را نداشته باشند، در زندگی مشترک به مشکلات جدی برمیخورند. پس در عین حال که تلاش میکنید این ویژگی را در خود تقویت کنید، به تاب آوری طرف مقابل هم توجه داشته باشید. دقت کنید که نمیشود با یک سوال یا موقعیت جادویی این ویژگی را اندازه بگیرید. باید سعی کنید تمام نشانههای رفتار طرف مقابل را کنار هم بگذارید و نتیجهگیری کنید. در دوران آشنایی و خواستگاری، به روشهای زیر میتوانید تاب آوری را در طرف خود بررسی کنید:
1. پرسیدن سوالاتی با هدف بررسی تابآوری
درباره چالشهایی که طرف مقابل در زندگیاش با آن مواجه شده سوال کنید. مثلا: بیماری، مشکلات خانواده، مرگ عزیزان، کنکور، مشکلات مالی و… . سپس نظر او را درباره آن چالشها بپرسید. آن دوران را چطور گذارنده؟ چه عاملی را علت سختیها میدانسته؟ با چه راهکارهایی از آن عبور کرده؟ آیا اصلا از آن اتفاق عبورکرده؟ چقدر طول کشیده تا این عبور و پذیرش اتفاق بیفتد؟
2. بررسی رفتار در موقعیت
در مسیر آشنایی، گاهی موقعیتهای چالش برانگیزی پیش میآیند. در این شرایط روی واکنشهای طرف مقابل دقت بیشتری داشته باشید. آیا کنترلش را از دست میدهد؟ آیا حل مشکل را پشت گوش میاندازد یا آن را حل نشدنی میداند؟ موقعیتهایی مانند: ترافیک، دیر جواب دادن تماس یا پیام، رفتار بد فروشنده یا متصدی، پیشامدهای ناگهانی مانند آب و هوای نامناسب و موارد مشابه میتوانند موقعیتهای مناسبی برای بررسی این موضوع باشند.
مطالعه بیشتر: چالشهای دوران عقد
نتیجهگیری:
تاب آوری یعنی اینکه یک فرد، به چه میزان میتواند با احساس امیدواری، از مسائل استرس آمیز و اذیت کننده زندگی خود، عبور کرده و بعد از تجربه شکست، خودش را بازیابی کند. تاب آوری در واقع یک ویژگی واحد نیست و متشکل از چند مولفهی کنترل احساسات، مهارت حل مسئله، شفقتورزی به خود، ذهنیت برنده و امیدوار، انعطافپذیری و پذیرش است.
تابآوری یک ویژگی تقریبا اکتسابی محسوب میشود و ژنتیک اثر پررنگی در آن ندارد. در نتیجه میتوان با تمرین آن را افزایش داد. برای افزایش تاب آوری، رفتارهای خود را زیر ذرهبین قرار دهید و ببینید در کدام از مولفهها، مهارت کمتری دارید. سپس برای افزایش آن مولفه در خود تمرین کنید. هرچه میزان تاب آوری افراد بیشتر باشد، احتمال موفقیت آنها در زندگی مشترک بیشتر است. پس نیاز است که حتما قبل از ازدواج، این ویژگی را در خود افزایش داده و هم آن را در طرف مقابل بررسی کنید.
