با مشاوره پیش از ازدواج ما می توانیم ابهامات خود را پیرامون تمام ابعاد و مولفه های ازدواج موفق برطرف سازیم. شاید یکی از مسائل دوران نامزدی یا جلسات خواستگاری که در گفتگو با مشاور ازدواج مطرح می گردد، موضوع جهیزیه است. اینکه جهیزیه باید چقدر باشد؟ توسط چه کسی تهیه شود؟ چه کیفیتی داشته باشد؟ و سوالاتی از این دست که همواره در جلسات مشاوره قبل از ازدواج مطرح می شوند. یک مشاور مذهبی ازدواج یا مشاوره روانشناسی ازدواج باید بتواند درباره این سوالات راهکار مناسب ارائه دهد.
جهیزیه در فرهنگ ایرانی اسلامی
شروع زندگی مشترک همانطور که می دانید نیازمند یک سقف و لوازم ضروری خانه است که وظیفه تهیه و تامین آن برعهده سرپرست خانواده یا همان داماد است. در نگاه اسلامی نیز بدان جهت که مسئولیت اقتصادی خانواده و مدیریت نهایی آن با مرد است، وظیفه تامین وسایل مورد نیاز برای شروع زندگی بر ذمّه مرد خانواده است و زن و خانواده وی هیچ مسئولیتی در این زمینه ندارند. در سنت اسلامی نیز همین رویه حاکم بوده است. اما امروزه از آنجا که مراسم و رسوم عرفی، داماد را تحت فشار گذاشته و هزینه های تشریفاتی و اضافی بر ذمّه او، بار کرده است، دیگر نمی توان یک طرفه به قاضی رفت. بسیاری از همین هزینه های اضافی را خود خانواده دختر بر پسر و خانوادهاش تحمیل می کنند. هزینه خرید طلا، مراسم سنگین عروسی، مخارج سفر ماه عسل و بعضا خرید کادوهای مناسبتی و عیدی حتی برای اطرافیان و… از این جمله اند که معمولا هم هیچ ارتباطی با شروع زندگی نداشته و تاثیر مثبتی هم در روابط زوجین ندارند؛ بلکه به خاطر مسائل جانبی بسیاری که در پی دارند، سوءتفاهم های زیادی هم به دنبال دارند.
بنابراین در شرایطی می توانیم جهیزیه را از عهده خانواده دختر برداریم که آنها هم هزینه های اضافی را کم کنند. اگر بنا باشد که فشارهای عرفی ازدواج را کم نکنیم، بهتر همان است که هر دو خانواده در حد توان به ازدواج فرزندان شان کمک کنند. اما اگر قرار به اصلاح باشد بهترین پیشنهاد برای تامین جهیزیه را میتوانیم در سنت پیامبر بیابیم. پیامبر اکرم (ص) جهیزیه را از دارایی شخصی یعنی مهریه حضرت فاطمه(س) تامین نمود. على(ع) فرمود كه بنا به دستور رسول خدا(ص) سلاح جنگى خویش را به چهارصد و هشتاد درهم فروختم و پول آن را (بابت مهریه) در اختیار پیغمبر اكرم(ص) گذاشتم. پیامبر(ص) نیز مشتى از آن مبلغ را به دست مبارك برداشت و به «بلال» دستور داد تا بوى خوش (عطر و طیب) از آن بخرد. و مبلغی دیگر هم به دیگران داد تا جهیزیّه حضرت زهرا(س) را فراهم نمایند.
در این صورت جهیزیه با حلال ترین مال یعنی مهریه تامین شده و علاوه بر آنکه هزینه جدیدی بر گردن مرد بار نمی شود، مهریه نیز نقداً در ابتدای زندگی پرداخت خواهد شد. ضمنا بدان جهت که هزینه جهیزیه، در این روش از مال شرعی خود زن پرداخت می شود حق انتخاب و تدبیر نیز با خود اوست و سلیقه خود عروس لحاظ میگردد. البته گفتنی است که اگر چه خرید جهیزیه از مهریه، سنت پیامبر(ص) است اما واجب نیست و در صورتی که زن رضایت نداشته باشد، اجبار نمی شود. هر چند بر عهده مرد هم نیست که جهیزیه را آن چنان که در عرف مرسوم است و یا آن چنان که همسرش می پسندد، تهیه کند بلکه کافی است در حد ضرورت و برای گذران زندگی معمولی و البته در شان زن، برای جهیزیه اقدام کند. اما اگر زن رضایت داشته باشد که از مهریه اش جهیزیه تهیه شود، این عمل او احسان و بخشش محسوب شده و موجب اجر و پاداش الهی است.
چند توصیه در مورد جهیزیه:
- برخی از خانواده ها تصور می کنند که جهیزیه و میزان و کیفیت آن ارتباط مستقیمی با آبرو و اعتبار دخترشان دارد و اگر جهیزیه آنها کم و کسری از جهیزیه فامیل و همسایه داشته باشد، شان آنها زیر سوآل می رود. همین نگاه هم باعث می شود که این خانواده ها در تامین جهیزیه به سختی افتاده و زیر بار قرض و وام های مختلف و فشارهای دیگر بروند. این خانواده ها باید توجه داشته باشند که اصلا هیچ وظیفه ای در قبال تامین جهیزیه متوجه آنها نیست و اگر هم دارند کمکی به زندگی دخترشان می کنند از روی لطف و مهربانی آنهاست و کسی در قبال لطف شما طلبکار نیست. در حد توان خود برای دخترتان جهیزیه فراهم کنید.
- در قدیم رسم بوده که خانواده عروس از خانواده داماد و یا خود وی مبلغی را به عنوان «شیربها» طلب نموده و آن را خرج هزینه های خود دختر می کردند. امروزه اگرچه این رسم کمرنگ تر شده است اما در قالب دیگری بازتولید شده است. امروزه خانواده عروس این رسم را در قالب تامین چند وسیله بزرگ و ضروری زندگی از پسر و خانواده او مطالبه کرده و بخشی از جهیزیه را به عهده خود پسر می گذارند. مثلا لوازمی چون یخچال، تلویزیون، فرش و… از وسایلی هستند که معمولا داماد آنها را تهیه می کند و خانواده عروس مابقی وسایل ریز و درشت را تهیه می کنند.
- خیلی از خانواده به دلیل چشم و هم چشمی با فامیل و آشنایان خود در تهیه جهیزیه به هر قیمتی که شده سعی می کنند که کالاهای مارک دار خارجی تهیه کنند تا به قول معروف دخترشان را نزد خانواده داماد سربلند کنند. این کار آنها هم به اقتصاد کشور ضربه می زند زیرا صنعت ملی و داخلی ما را تضعیف می نماید و هم نوعی تجمل گرایی و تبرج را در جامعه رواج می دهد. لذا به خانواده های ایرانی توصیه اکید می شود که برای کمک به تولید ملی و اقتصاد داخلی حتما برای تهیه جهیزیه از کالاهای ایرانی استفاده کنند.
- هر چقدر جهیزیه و مناسبات عروسی را ساده تر برگزار کنید مسیر ازدواج جوانان نیز تسهیل خواهد شد و دیگر کمتر شاهد معضلات ناشی از بالا رفتن سن ازدواج جوانان در جامعه خواهیم بود.
