ما در زندگی روزمره خود، بارها با مسائل مختلفی مواجهه میشویم. عدم داشتن مهارت حل مسئله میتواند مسائل ساده روزمره را به کوهی از مشکلات حلنشده و روی هم تلنبار شده تبدیل کند. مهارت حل مسئله یا Problem solving، در واقع توانایی تشخیص درست مسئله و پیدا کردن راهحل مناسب آن است. این مهارت، میتواند روی مهارتهای فردی دیگر مانند تابآوری تاثیر مستقیم داشته باشد.تقویت این مهارت علاوه بر کمک به پیشرفتهای فردی، بر زندگی زناشویی و زیست اجتماعی هم تاثیرات مثبتی دارد. در این مقاله از سایت مرکز مشاوره یارا، به بررسی راهکارهایی برای افزایش مهارت حل مسئله میپردازیم.
ایجاد انگیزه و کنجکاوی برای حل مسئله
اولین جرقه برای افزایش مهارت حل مسئله، ایجاد انگیزه برای حل کردن مسائل است!طبیعتا انجام هرکاری بدون داشتن انگیزه یا علاقه، سخت و طاقتفرساست. شما باید خودتان را قانع کنید که مسائل زندگی خود را به راحتی رها نکنید و سراغ حل کردن آنها بروید. عواقب حل نکردن مسائل را با خود مرور کنید. تا الان چه آسیبهایی بهخاطر نداشتن این مهارت تجربه کردهاید؟ اگر شما هم مدام از مشکلات فرار میکنید، اجازه میدهید دیگران برایتان تصمیم بگیرند، یا حتی تصمیمات ناکارآمدی برای حل مسائل خود میگیرید، پس به کسب این مهارت نیازمندید.
اصلاح دید و روند حل مسئلهها
بسیاری از افرادی که از مهارت حل مسئله برخوردار نیستند، در واقع از روند حل کردن مسئله آگاهی ندارند. سعی کنید مسائلی را که در طول روز برای شما پیش میآید را با روندی که در ادامه توضیح میدهیم، تحلیل و بررسی کنید. توصیه میشود در ابتدای راه یادگیری این مهارت، حتما دفترچهای بردارید و این تمرینات را به صورت کتبی انجام دهید.
مرحله1: مسئله را شفاف بشناسید و ریشهیابی کنید
مسئله یا اصطلاحا مشکل اصلی شما چیست؟ بعد از حل این مسئله دقیقا به چه چیزی میخواهید برسید؟ گاهی احساسات ما یا شناختهای نادرست ما نسبت به وقایع، به ما این اجازه را نمیدهند که ماهیت اصلی خود مسئله را تشخیص دهیم. باید تلاش کنیم که در تشخیص مسئله اصلی، سراغ فرافکنی نرویم یا مدام عوامل و اشخاص بیرونی را مسئول مشکل به وجود آمده ندانیم. افرادی که اسناد بیرونی دارند (یعنی معتقدند که تمام مسائل آنها ناشی از افراد دیگر یا عوامل بیرونیست) معمولا در زندگی شکستهای بیشتری را تجربه میکنند؛ چراکه نمیتوانند مسائل خود را بهطور دقیق ریشهیابی کنند.
مرحله 2: فهرست کردن راهحلهای موجود و انتخاب مناسبترین گزینه
در قدم بعدی برای افزایش مهارت حل مسئله، باید راهکارهای در دسترس را فهرست کنید. سپس سعی کنید بهترین آن را برای اجرا انتخاب کنید. بهترین راهحل، لزوما سریعترین راهحل نیست؛ بلکه موثرترین آنهاست. سعی کنید سریع و فوری تصمیم نگیرید و در ساخت راهحلهای مختلف، خلاقیت به خرج دهید.
مرحله3: تمرکز بر اجرای راهحل و بررسی میزان نتیجهبخشی آن
بعد از انتخاب کردن راهحل مناسب، توجه خود را از روی مسئله بردارید و بر روی اجرای راهحل تمرکز کنید. انجام راهحل را نصفه رها نکنید و آن را تا انتها انجام دهید. اگر موثر بود که بهتر! اگر نه، باید بر فرآیند اجرای راهکار تمرکز کنید. نقاط ضعف کجاست؟ آنها را اصلاح کنید. اصلاحات را آنقدر پیش ببرید تا مسئله اصلی شما حل شود. اگر فرآیند حل مسئله را با اولین شکستها رها کنید، هرگز به مهارت حل مسئله دست پیدا نمیکنید.
مشورت گرفتن از دیگران یا پرسیدن نظرات آنها درباره اتفاقات
یکی دیگر از اقداماتی که میتوانید برای تقویت مهارت حل مسئله به کار بگیرید، مشورت گرفتن از دیگران است. افراد جامعه زاویهدیدهای مختلفی نسبت به یک موضوع دارند. شما وقتی نظر چند را درباره یک مسئله واحد میپرسید، میتوانید از زوایای مختلف به مسئله خود نگاه کنید. این موضوع میتواند به شما کمک کند تا در فرآیند حل مسئله، راهحلهای بیشتری را در ذهن داشته باشید.
انجام بازی و تمریناتی برای تقویت مهارت حل مسئله
حتما شما هم اسم بازی سودوکو (Soudoku) را شنیدهاید.جدولی که 81 خانه دارد و با اعداد یک رقمی با ترتیب خاصی پر میشود. بازیهایی مانند این بازی، میتوانند مغز ما را در جهت افزایش مهارت حل مسئله تقویت کنند. امروزه با گسترش گوشیهای هوشمند، بازیهای زیادی برای تقویت این مهارت طراحی شده است. یک نمونه از این بازیها، بازی Lumosity است که به پرورش مهارتهای مغزی مختلف مانند حل مسئله کمک میکند.
شناسایی و رفع موانع مهارت حل مسئله
گاهی موانعی برای تقویت این مهارت وجود دارد. مثلا افرادی که دارای کمالگرایی افراطی هستند، در جریان حل مسئله، مدام به پیدا کردن بهترین راه فکر میکنند. اما احساس میکنند هیچ کدام از راهحلها کافی و کامل نیستند؛ بنابراین حل کردن مسائل خود را رها میکنند. یا حتی افرادی که اعتماد به نفس ضعیفی دارند و در کودکی انتخابهایشان مورد شماتت قرار گرفته است، در خود این توانایی را نمیبینند که سراغ حل کردن مسائل خود بروند. اگر شما هم در مسیر کسب مهارت حل مسئله با این موانع جدی روبهرو هستید، میتوانید به مرکز مشاوره یارا مراجعه کنید.
مطالعه بیشتر: چگونه کمالگرا نباشیم؟
جمعبندی راهکارهای افزایش مهارت حل مسئله:
مهارت حل مسئله یکی از پرکاربردترین مهارتها و تواناییهای فردی به حساب میآید. مهارت حلمسئله، توانایی تشخیص درست مسئله و پیدا کردن راهحل مناسب آن است. این مهارت، میتواند روی مهارتهای فردی دیگر مانند تابآوری تاثیر مستقیم داشته باشد.تقویت این مهارت علاوه بر کمک به پیشرفت در زمینه مسائل فردی، میتواند بر کیفیت زندگی زناشویی و زیست اجتماعی افراد هم تاثیرات مثبتی بگذارد.
برای افزایش مهارت حل مسئله، نیاز است که ابتدا انگیزه لازم را برای حل مسائل خود در زندگی داشته باشید. با مرور کردن عواقب حل نکردن مسائل، خودتان را قانع کنید که مسائل زندگی خود را رها نکنید. در قدم بعدی، تلاش کنید که مسئله اصلی را به درستی بشناسید، راهحلهای موجود را فهرست کنید و از بین آنها بهترین را انتخاب کنید. راهحل انتخابی را اجرا کنید و تا جایی ادامه دهید تا مسئله اصلی حل شود. اگر آن راه کارساز نبود، سعی کنید با اصلاح راه حل، مسئله را به سرانجام برسانید. نکته اینجاست که نباید مسئله را رها کنید. در قدم بعدی، میتوانید مسائل پیش آمده را با دیگران مطرح کنید و نظر و دیدگاه آنها را درباره این مسائل پرسوجو کنید. در کنار این تمرینها، سعی کنید موانع تقویت این مهارت را پیدا کنید و از بازیهایی مانند سودکو کمک بگیرید.
