مقابله با اختلال وسواس

اختلال وسواس-اجباری یا همانObsessive-compulsive disorder (OCD)  ، یک دسته از اختلالات روانی است که حدود یک درصد افراد به آن مبتلا هستند. این اختلال از دسته اختلالات قابل کنترل و درمان به حساب می‌آید. اما درمان و کنترل وسواس، یک شبه اتفاق نمی‌افتد. این فرآیند، نیاز به صبر، حوصله و تلاش مداوم دارد. در واقع مهم‌ترین نکته در درمان وسواس این است که بدانید درمان این بیماری حتمی است؛ به شرط صبر و حوصله فرد بیمار. مثلا گاهی یک تکنیک، در یک شرایط جواب می‌دهد و در شرایطی دیگر، نه. با شکست در یک قدم، نباید از برداشتن قدم بعدی، ناامید شد. در ادامه این مقاله از مرکز مشاوره یارا به بررسی اختلال وسواس و راهکارهای کنترل آن می‌پردازیم.

اختلال وسواس یا چیست؟

بیایید اختلال وسواس را با یک مثال تعریف کنیم: فرض کنید که برای رفتن به گردش،  خوشحال و خندان از خانه بیرون زده‌اید. در همان ابتدای مسیر رفت ناخودآگاه یادتان می‌افتد که ساعتی قبل از بیرون آمدن، شعله گاز را روشن کرده‌اید. کمی فکر می‌کنید و تا حدودی صحنه خاموش کردن شعله گاز را به یاد می‌آورید. تا اینجای داستان، بین همه‌ی افراد سالم و وسواسی، یکسان است. اما اختلال از جایی شروع می‌شود که مدام شک می‌کنید که آیا واقعا شعله را خاموش کرده‌اید یا نه؟ این شک، آنقدر جدی است که در تمام ساعات بیرون بودنتان فکرتان را درگیر می‌کند؛ طوری که دیگر خوشحال نیستید. این شک، استرسی به جان شما انداخته است که حالتان کاملا بهم ریخته و دگرگون شده است. اینجا نقطه شروع اختلال وسواس است.

افرادی که دچار اختلال وسواس – اجباری هستند، دچار یکسری افکار قوی هستند که به شدت آنها را مضطرب می‌کند. این افکار بعضا آنها را به انجام کارهای تکراری و افراطی وا می‌دارد. در واقع این افراد، چنین رفتارهایی را انجام می‌دهند تا از شر آن افکارهای استرس‌آور خلاص شوند. تشخیص دقیق و قطعی OCD با متخصص است و نمی‌شود به خاطر چند رفتار خاص، تشخیص‌گذاری OCD داشت.

افکار وسواسی را بپذیرید

قدم اول برای کنترل اختلال وسواس این است که افکار مزاحمی که به ذهنتان می‌آید را بپذیرید. همه ما دوست داریم از شر افکار آزاردهنده‌ی ذهن خود خلاص شویم؛ اما باید بدانیم تا وقتی که از این افکار آگاهی وشناخت نداشته باشیم، این اتفاق نخواهد افتاد. تسلط بر این افکار، با پذیرش آنها اتفاق می‌افتد؛ نه با فرار از آنها. باید بدانید که افکار ذهن شما، قدرتی ندارند و این شما هستید که به آنها قدرت می‌دهید یا اجازه می‌دهید که به راحتی عبور کنند.

هرچقدر شما بیشتر با این افکار درگیر شوید، یا تلاش کنید آن را در لحظه حذف کنید، در حقیقت بیش از پیش با آن درگیر شده‌اید. در مواجهه با این افکار، اندکی درنگ کنید و به خود یادآوری کنید که آنها فقط و فقط یک فکر هستند و به راحتی می‌توانند از ذهنتان رد شوند. هیچ‌وقت همه‌ی افکاری که به ذهن یک فرد می‌رسد، درست نیستند و همه انسان‌ها در ذهن خود، مقداری افکاری غیرمنطقی و نادرست دارند.

بپذیرید که هیچ قطعیتی وجود ندارد

در قدم بعدی برای مواجهه با اختلال وسواس، باید بدانید که حتی افراد سالم هم نمی‌توانند همیشه این اطمینان را به شما بدهند که کارهایشان را درست انجام داده‌اند. همیشه انجام کارها با درصدی از عدم قطعیت همراه است. هیچ انسانی آنقدر قدرتمند و توانمند نیست که بتواند ادعا کند می‌تواند همه‌ی کارهایش را بدون هیچ خطایی انجام دهد و به سرانجام برساند. همه ما محدودیت‌هایی داریم و طبیعیست که نتوانیم روی برخی مسائل کنترل داشته باشیم. یادتان باشد که شما مسئول همه چیز نیستید. اگر بیش از حد احساس مسئولیت می‌کنید، سعی کنید روی جنبه‌هایی از مسائل تمرکز کنید که بر روی آنها کنترل و احاطه دارید.

شرایط تشدید کننده اختلال وسواس را بشناسید

افرادی که دچار اختلال وسواس – اجباری هستند، اذعان می‌کنند که نشانه‌های این اختلال در برخی شرایط و حالات بدتر می‌شود. کمبود خواب، اضطراب و استرس، تغییرات بزرگ در زندگی (چه مثبت و چه منفی) و موارد این چنینی، از محرک‌های OCD  هستند. باید سعی کنید از قبل برای قرار گرفتن در چنین شرایطی آماده شوید: مهارت ذهن‌آگاهی را بیاموزید. چیزهایی که به شما آرامش می‌دهند را در دسترس قرار دهید؛ حتی می‌توانید جملات آرام‌بخش و الهام بخش را یادداشت کنید و در شرایط خاص آنها را مرور کنید. رژیم غذایی خود را اصلاح کنید و از فعالیت بدنی غافل نشوید.

با خودتان مهربان باشید

تنها کسی که ناجی شما از این شرایط سخت است، خودتان هستید. شما اولین نفری نیستید که به دنبال رهایی از اختلال وسواس است. پس بدانید که افرادی با شرایطی بسیار بدتر از شما هم موفق شده‌اند. پس شما هم می‌توانید. برای شروع سعی کنید از قدم‌های کوچک آغاز کنید. همیشه سنگ بزرگ، نشانه‌ی نزدن است. یادتان باشد که برای موفقیت‌های کوچک خود هم از خود تشکر کنید. مثلا می‌توانید این موفقیت‌ها را با یک یادداشت زیبا در دفتر خاطرات خود ثبت کنید. فراموش نکنید که هیچ مسیری در دنیا مستقیم و سرراست نیست. پس طبیعی است که در مسیر درمان، با فراز و نشیب مواجه شوید؛ گاهی شکست  بخورید و گاهی پیروز شوید. شکست‌ها هستند که به پیروزی‌های شما معنا می‌دهند.

خلاصه و جمع بندی راه‌های مقابله با اختلال وسواس

اختلال وسواس، اختلالی قابل کنترل و درمان است که می‌شود با راهکارهای مختلف آن را کنترل کرد. قدم اول این است که سعی کنید افکار وسواسی را بپذیرید و تلاش نکنید که از شر آنها خلاص شوید. هرچه بیشتر با آنها درگیر شوید، بیشتر آنها را تجربه خواهید کرد. سپس باید بدانید که همه افراد، اشتباه می‌کنند و هیچگاه احتمال خطا صفر درصد نیست. ما صرفا باید تلاش کنیم که روی مواردی که تحت کنترل و اشراف ماست تمرکز داشته باشیم؛ نه بیشتر.

در قدم بعدی، شرایط و محرک‌های تشدیدکننده‌ی وسواس را بشناسید. گاهی اوقات کمبود خواب، اتفاقات بزرگ و یا حتی رژیم غذایی نامناسب می‌تواند وسواس را تشدید کند. در نهایت با خودتان مهربان باشید. قدم‌های کوچک خود را تشویق کنید و از شکست‌ها نترسید. تمام مسیرهای زندگی، پر از فراز و نشیب هستند و قرار نیست شرایط همیشه راحت باقی بماند. مهم این است که بعد از هر شکستی، به راه خود ادامه دهید. در صورتی که با به کار بستن این موارد هم موفق به کنترل اختلال وسواس نشدید، می‌توانید به مرکز مشاوره یارا مراجعه نمایید.