روابط سالم در زندگی مشترک

مشاوره خانواده یک علم و تخصص است که با سال ها پژوهش و تجربه امروزه به الگوهای موفقی از روابط سالم در زندگی مشترک رسیده و مصادیق متعددی را از روابط موثر و سازنده زوجین در زندگی ارائه می نماید. در جلسات مشاوره زوج درمانی معمولا مشاوران خانواده سعی می کنند این مباحث را به زن و شوهر منتقل نمایند تا مسائل و اختلافات زوجین برطرف گردند. در این یادداشت سعی داریم با رویکرد مشاوره زوج درمانی به ارائه برخی از نکات مهم در حقوق متقابل زوجین و مصادیق روابط موثر آنها در زندگی مشترک بپردازیم. برخی از مهمترین مصادیق روابط موثر و سازنده زوجین در زندگی عبارتند از:

1) حسن معاشرت

يكي از حقوق و وظايف متقابل و مشترك زوجين (زن و شوهر) حُسن معاشرت آنها با يكديگر است. به عبارت ديگر، زن وظيفه دارد با شوهرش به نيكي معاشرت كرده و نيز حق دارد از شوهر خويش حُسن معاشرت بخواهد، چنان‌كه مرد نيز حق دارد از همسر خويش تكريم و معاشرت نيكو طلب كرده و هم موظف است با همسرش به نيكي و مهرباني رفتار كند. در زندگي زناشويي آنچه بيش از همه اهميت دارد آن است كه زن و شوهر خودشان را متعلق به يكديگر دانسته و هر كدام از آنها سعادت و خوشبختي ديگري را سعادت و خوشبختي خويش بداند و بدبختي و گرفتاري ديگري را گرفتاري و غم خويش به حساب آورد. اگر هر دو با اين ديدگاه به زندگي زناشويي گام نهاده و همين‌گونه ادامه دهند، بي ‌ترديد زوجي موفق، خوشبخت و سعادتمند خواهند بود و در پرتو اين خوشبختي و موفقيت، فرزندان صالحي نيز به جامعه تحويل مي‌دهند.

مصادیق حسن معاشرت:

حسن معاشرت با همسر دارای مصادیق و نمودهایی در روابط زن و مرد می باشد که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:

خوش خلقي

خوش ‌خلقي و مهرباني با همسر يكي از نمودهاي برجستة معاشرت پسنديده است. اين ويژگي اخلاقي دو جانبه بوده و هريك از همسران ‌بايد به آن آراسته باشند. كسي كه در برخورد با همسر با چهره‌اي بشّاش، اداي كلمات زيبا، با صداي آرام، منطقي، متواضعانه و دلسوزانه ظاهر مي‌شود، شخص خوش ‌اخلاق تلقّي مي‌گردد. اين شخص (چه زن و چه مرد) با حضور خود در جمع خانواده علاوه بر ايجاد صفا و آرامش، از اجر معنوي نيز بهره‌مند شده و همچنين با رغبت و لطف اعضاي خانواده روبه‌رو مي ‌شود. فضاي به وجود آمده با حضور پدر و مادر خوش‌ اخلاق، در آرامش رواني، اعتماد به نفس، شكوفايي و پيشرفت همه اعضاي خانواده، به ‌ويژه فرزندان تأثير زيادي دارد.

پرهیز از بد اخلاقی و بد زبانی

هیچ یک از همسران نباید با بداخلاقی و ترش رویی زندگی را بر خود، همسر و دیگرانی که با آنها ارتباط دارند تلخ و ناگوار سازند. زن و شوهر نباید به یکدیگر ناسزا بگویند و سخن زشت و گزنده بر زبان برانند.

پرهيز از آزردن شوهر

زن ‌بايد از هرگونه عمل، حركت و حرفي كه رنجش‌خاطر شوهر را فراهم مي‌كند، پرهيز نمايد و چون فرشته‌اي در قلب شوهر جاي گيرد و هرگز درصدد آزار شوهر كه از گناهان بزرگ است، برنيايد. البته مرد نيز وظيفه دارد كه معاشرت نيكو داشته باشد.

2) سازگاری و مدارا

سازش با یکدیگر در زندگی یکی دیگر از وظایف کلی زن و شوهر در قبال یکدیگر می باشد. معنای سازگاری زن و شوهر با یکدیگر این است که هر یک از آنها کاستی های دیگری را ندیده بگیرد و بکوشد که خود را با روش، منش و سلیقه او وفق دهد. اگر این دو شریک در یک زندگی چنین رویه ای را پیش گیرند، مثل دو راه هم سو در کنار هم خواهند بود که بزرگراهی پهن و همراه پدید خواهد آورد. ممکن است در طول زندگی مشترک مشکلات و بحران هایی در روابط زوجین پدید بیاید و آنان را حتی به فکر جدایی و طلاق از یکدیگر بیاندازد. زن و شوهر باید به این توجه کنند که حفظ خانواده و سازش و مدارا کردن در بحران ها به نفع هر دوی آنها بوده و جدایی آتشی خواهد بود که دودش چشم هر دوی آنها را کور خواهد کرد.

مصادیق سازگاری:

سازش و مدارا با همسر در زندگی دارای مصادیق و نمودهایی است که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:

خودداری از بهانه گیری و عیب جویی

بهانه گیری و عیب جویی زن و شوهر از یکدیگر یکی از مهمترین عوامل فروپاشی خانواده است. سازگاری زوجین در زندگی یکی از معانی و مصادیقش پرهیز از عیب جویی از یکدیگر است. مرد بهانه گیر عیب جو، شهد زندگی را به بهانه گیری در کام خود و زن و فرزندان خود تلخ می کند و زن بهانه گیر و عیب جو نیز روزگار خود، و شوهر و فرزندانش را با بهانه گیری سیاه می کند. زن بهانه گیر باید بداند که اگر شوهر بیچاره اش نیز مانند او بهانه گیری می کرد زندگی مشترک آنان دوامی نمی یافت. او باید این باد غرور را از سر خود بیرون کند که مگر من چه عیبی دارم که شوهرم بتواند بهانه ای بگیرد. اگر بنا بر بهانه گیری باشد ده ها سوژه برای بهانه گیری در رفتار، گفتار، خلق و خو وجود دارد که شوهر سازگار از کنار آن می گذرد. مرد بهانه گیر نیز باید بداند که اگر همسر بیچاره اش هم مانند او بهانه گیر بود زندگی آنان از مدت ها پیش از هم گسیخته بود. او نباید به خود بگوید که همسر من از چون منی چه بهانه ای می تواند بگیرد؟ اگر روزی کسی یا کسانی در پی آن باشند که عیب ها را برشمرند، فهرست بلند بالایی پدید می آید. اگر مرد و زن دست از بهانه گیری بردارند، زندگی به کام هر دو شهد خوش گوار خواهد شد.

نداشتن خواسته های بیجا

هم زن و هم شوهر باید از خواسته های بیجا و گزاف از یکدیگر خودداری ورزند و پیش از هر درخواستی توان طرف مقابل را در فراهم سازی خواسته خود بسنجند. زن و یا شوهر شهری نباید از همسر روستایی خود بخواهد که فرهنگ روستایی را یکسره کنار گذاشته و گفتار، رفتار، پوشش و منش خود را با شهرنشینان هماهنگ کند. او می توانست با یک روستایی پیمان زناشویی نبندد. اما حال که بسته نمی تواند همسر خود را برای هماهنگ سازی با خود زیر فشار بگذارد. زنی که پدر و یا برادرش خوش نویس یا خوش آوازند نباید از شوهرش انتظار داشته باشد که او نیز چنین باشد و مردی که مادر یا خواهرش چهل نفر مهمان سرزده را با تردستی پذیرایی می کرده، نباید از همسرش که چنین توان و تجربه ای را ندارد – بخواهد که او نیز چنین کند.

زنی که پدرش گونی برنج و شقه گوشت به خانه می آورد نباید از شوهر خود که طلبه دانشجو یا کارمند است چنین خواسته ای داشته باشد و مردی که مادرش با کار و تلاش بخشی از هزینه زندگی را فراهم می کرده نباید از همسر خود بخواهد که او نیز چنین کند. آنچه گفته شد تنها نمونه ای از خواسته های نا بجاست که زن و شوهر ممکن است از دیگری داشته باشند و بر اثر آن زندگی را بر خود و همسر خود تیره و تار نماید.

3) یگانگی

زن و شوهر باید همانند یک روح در دو بدن باشند. فلان چیز مال من است نه مال تو؛ فلان مهمان مربوط به توست و مربوط به من نیست؛ فلان چیز خواسته توست نه خواسته من؛ خانواده تو چنین اند و خانواده من چنان و مانند اینها، هیچ یک نباید میان آنان مطرح گردد، این ها سمومی هستند که فضای زندگی خانوادگی را مسموم می کنند. از نمونه های یگانگی زن و شوهر این است که هر یک از آن دو در درگیری که ممکن است همسر او با دیگری پیدا کند با انصاف و خیرخواه باشد. اگر حق با همسر اوست از وی پشتیبانی کند و اگر حق با او نیست با زبان خوش و دوستانه او را از ادامه درگیری باز دارد و حق به جانب نبودن او را با آرامی و ملایمت به او فهمانده و او را کم کم وادار کند که اگر حق طرف ضایع شده است آن را ادا و جبران نماید. از نمونه های دیگر یگانگی زن و شوهر این است که هیچ یک از آنها شکایت همسر خود را نزد کس دیگر – حتی پدر و مادر و خواهر و برادر خود نبرد و اگر آنها خواستند در زندگی او و همسرش دخالت کنند روی خوش نشان ندهد و با تدبیر و زیرکی جلوی دخالت آنان را بگیرد و بکوشد که این نقش را بی آنکه آنها آزرده شوند بازی نماید.

لازمه یگانگی هماهنگی است؛ زن و شوهری که با هم یگانه اند هماهنگی هم دارند؛ هماهنگی زن و شوهر باید در خوراک (نوع و زمان آن) در پوشاک (جنس و مدل و رنگ آن) در رفت آمد با کسان (چه اندازه ای و چه کسانی ) در سفر رفتن (کجا، کی و چگونه) و… نمود یابد. هرگاه یکی از آنها در چیزهایی که برشمردیم پیشنهادی داد دیگری به راحتی آن را می پذیرد و همراهی و همکاری می کند زیرا هم پیشنهاد دهنده به دلیل آشنایی با مذاق همسر خود پیشنهادی نمی دهد که با سلیقه او اختلاف کلی و اساسی داشته باشد و هم پیشنهاد گیرنده می کوشد تا خود را با نظر همسر خود وفق دهد و با او تا می تواند مخالفت نورزد.

چگونگی حصول همگرایی ؟

همگرایی و یگانگی زن و شوهر راهکارهایی دارد که برخی از آنها به شرح زیر هستند:

1- همگرایی در زندگی مشترک میان زن و شوهر امری نسبی است و جنبه مطلق ندارد؛ به این مفهوم که هرگز نمی توان انتظار داشت که زوجین در تمامی موارد توافق و همگرا باشند. بلکه منظور این است که در غالب موارد انتظار می رود که بتوانند سیاستی هماهنگ را در برخورد با مسایل اتخاذ نمایند.

2- همگرایی نسبت مستقیم با شناخت دارد به گونه ای که با پشت سرگذاشتن سال های اولیه زندگی درجه شناخت و معرفت زوجین از یکدیگر بیشتر و عمیقتر می گردد. لذا زنان و مردان جوان نباید در اولین گام های زندگی انتظار هماهنگی کامل و تمام عیار همسرشان را داشته باشند.

3- همه خصوصیات همسر را نباید تغییر دارد. این امر منجر به ایجاد مقاومت در او شده و اعتماد به نفسش را زایل می کند. تلاش زوجین باید مصروف تغییر خصوصیاتی در همسرشان شود که همچون عایقی از حصول تفاهم آنها جلوگیری می کند.

4- در تصمیم گیری ها و انتخاب راه حل ها و برنامه ریزی های زندگی لازم است هر یک از زوجین حقی برای همسرشان در نظر بگیرند و او را از صحنه تصمیمات دور و برکنار نگه ندارند. مدیریت مطلوب در زندگی زمانی امکانپذیر است که هر فرد از اهمیت نقش خود در پیشبرد خانواده اطمینان حاصل نماید.

5- مصلحت خانواده ایجاب می کند که هر یک از زوجین به مجرد نارضایتی همسر او را از زندگی کنار نگذارد و جایگاهش را در خانواده و درکانون قلب فرزندان به خوبی حفظ کند. پدری که نقش سایه در زندگی داشته و به حاشیه خانواده رانده شده است هیچ گاه تاثیر اخلاقی بر فرزندان نخواهد داشت. مادری که از موقعیت اصلی اش محروم شده و هیچ گونه سهمی در مراحل تصمیم گیری ندارد یقینا مادر موفقی برای فرزندان و همسری لایق برای شوهرش نخواهد بود.