در دوره نوجوانی، علاقه به ارتباط با والدین در بچهها به شدت کاهش مییابد. کودکی که تا دیروز تمام خاطرات و رازهایش را به راحتی برای پدر و مادرش تعریف میکرد، الان به نوجوانی تبدیل شده که اصلا تمایلی برای همصحبتی با والدین نشان نمیدهد. این مشکل برای اغلب والدین پیش میآید و تا حد بسیار زیادی اقتضای نوجوانهاست. در اینجا به بررسی راهکارهایی برای برقراری ارتباط با نوجوان میپردازیم.
به حرفهای نوجوان به خوبی گوش بدهید.
این احتمالا اولین توصیهای است که در مواجه با روانشناسان میشنوید. بیان این جمله بسیار ساده است؛ اما عمل کردن به آن، به همان میزان، سخت است. گوش دادن و شنیدن فعال، یک مهارت است. توصیه میشود قبل از اینکه کودکتان به سن نوجوانی برسد، سراغ آموختن این مهارت بروید. باید تلاش کنید که او را درک کنید. اگر او با لذت از کارهایی که دوست ندارید صحبت میکند، سعی کنید او را درک کنید. ببینید کدام وجه آن از صحبتها برایش جذاب است.
نصیحت کردن را غلاف کنید.
بدون شک بیش از 90 درصد شکایت نوجوانان این است که والدینشان آنها را زیادی نصیحت میکنند. مهمترین قدم در برقراری ارتباط با نوجوان این است که سعی کنید شبیه یک بزرگسال نباشید که قصد دارد در تمام لحظات خوب و بد به پند و اندرز بپردازد. سعی کنید دربارهی مسائل روزمره، علایق او و چنین مواردی حرف بزنید؛ آن هم بدون پند و نصیحت مداوم. وقتی شروع به عیبیابی و نصیحت میکنید، گفتوگوی شما از حالت صمیمانه خارج میشود.
به جای چند سوال جزئی، یک سوال کلی بپرسید.
یک نکته مهم که باید در ارتباط با نوجوان بدانید این است که نوجوانان علاقهای به پاسخ دادن به سوالات متعدد ندارند. وقتی میخواهید از او سوال کنید، سعی کنید که به جای چند سوال، یک سوال کلی و جامع بپرسید. سپس همانطور که بالاتر گفتیم، به شکل فعالانه پاسخش را بشنوید. وقتی فرزندتان ببیند که شما در برابر او گاردی ندارید و نمیخواهید او را بازجویی کنید، احساس راحتی بیشتری میکند و به سوالات شما پاسخ بیشتر و صادقانهتری میدهد.
به عنوان مثال یک موقعیت فرضی را بررسی میکنیم. نوجوانی از خانه دوستش برگشته است. در اینجا یک والد ناآگاه مسلسلوار این سوالات را میپرسد: “دوستت در خانه چه کارهایی میکند؟ والدینش چطور هستند؟ خواهر و برادرش چه کارهاند؟ و…” اما یک والد آگاه میپرسد: “خب قرارتان چطور بود؟”یا “دیدار امروزت را دوست داشتی؟” گاهی حتی نیازی به پرسیدن سوال نیست. همین که نوجوان ببیند شما گارد خاصی ندارید، شروع به تعریف کردن میکند. همیشه نیاز نیست برای برقراری ارتباط با نوجوان سریع پیش قدم بشوید.
سریع و فشرده پاسخ دهید.
در ارتباط با نوجوان ها باید سریع باشید. نوجوانان عاشق سرعتند و همواره عجله دارند. اگر نوجوانتان از شما سوالی پرسید، به سرعت بالای منبر نروید. سوالش را در خلاصهترین حالت ممکن پاسخ دهید. وقتی پاسخ به سوالات او را کش میدهید، بعید نیست که حوصلهاش سر برود و در لحظه تصمیم بگیرد که دیگر برای سوالاتش سراغ شما نیاید.
از واکنشهای هیجانی اجتناب کنید.
قدم بعدی در ارتباط با نوجوان این است که واکنشهایتان را مدیریت کنید. شاید اگر بخواهیم بدجنسانه به قضیه نگاه کنیم، باید بگوییم که در نگاه اول باید احساسات خود را از او پنهان کنید. شاید نوجوانان درباره برخی مسائل، با لحن مصمم و جدی حرف بزنند، اما چند روز بیشتر طول نمیکشد که از آن مواضع پایین میآیند. وقتی شما واکنش هیجانی نشان میدهید، عملا او را نسبت به این موضوع حساس میکنید.
بیایید یک موقعیت ترسیم کنیم. وقتی فرزند شما میآید و با هیجان میگوید که: “مامان! قصد دارم یک موتور سیکلت عجیب و غریب بخرم!” فورا صورتتان را کج و کوله نکنید که: “وا ! مگه دیوونه شدی؟ میخوای پولاتو بریزی دور ؟” در قدم اول ببینید چه چیزی او را به این فکر وا داشته. اینجا واکنش بهتر این است که یکی از این جملات را بگویید: “دقیقا چه مدل موتوری مدنظرت هست؟ کجا دیدیش؟ میشه به منم نشونش بدی؟” به جای اینکه خودتان احساساتتان را نشان بدهید، اجازه بدهید او احساساتش را بروز دهد.
در ارتباط با نوجوان تکرار نکنید.
میتوان گفت که در ارتباط با نوجوان، نباید هیچ چیز را تکرار کنید. اینکه هر روز بگویید:” مشقات رو نوشتی؟ رختخوابت رو جمع کردی؟ اینقدر سرت تو گوشی نباشه! از پای پلیاستیشن بلند شو!” کاری را از پیش نخواهد برد. در بهترین حالت، با تکرار کردن، فرزندتان حساسیت خودش را نسبت به کلام شما از دست میدهد. در برخی موارد غیر جدی، بگذارید او با عواقب کارهایش مواجه شود. بگذارید دقیقا لمس کند که درس نخواندن، مرتب نبودن، بیبرنامه بودن و سایر موارد این چنینی، چه نتایج بدی خواهند داشت.
اگر موضوع جدی شد، سعی کنید تنبیههایی وضع کنید که به آنها عمل خواهید کرد. از تهدیدهای توخالی بپرهیزید و بر مواضعتان جدی باشید. مثلا: “اگر ارتباطت رو با اون فرد ناسالم ادامه بدی، دیگه از مسافرت عید خبری نیست.” هرچند در چنین مواردی هم توصیه میشود از ریشهیابی آن اتفاق غافل نشوید.
توقع اطاعت محض را کنار بگذارید.
باید توجه کنید که این نکات مطرح شده، صرفا برای بهبود ارتباط با نوجوان گفته شده. نمیتوانید توقع داشته باشید با رعایت این نکات، زمان به کودکی فرزندتان باز گردد و او مثل کودکیاش تلاش کند تا به حرفهای شما گوش دهد. گاهی این علاقه به اطاعت محض، ممکن است نشانهای از مشکل در شما باشد. بهبود رابطه شما قطعا تاثیرات مثبتی برای زندگی هر دوی شما خواهد گذاشت؛ اما باعث نمیشود که او صددرصد گوش به فرمان شما باشد.
جمعبندی:
کمرنگ شدن رابطه بین والدین و نوجوان مسئلهای شایع است و اغلب والدین دنبال راهی برای احیای ارتباط با نوجوان خود میگردند. ارتباط با نوجوانان چند فن ساده دارد: 1. مهارتهای گوش دادن را درخودتان تقویت کنید. 2. در حرفهایتان از نصیحت، سوالات متعدد و تکرار چندباره بپرهیزید. 3. توقع خود را برای اطاعت صددرصدی آنها کنار بگذارید. رعایت این موارد، به شما کمک میکند تا وضعیت ارتباط با نوجوانتان بهتر شود. اما اگر در ارتباط با نوجوان با بحران جدیتری روبهرو هستید و مسئلهتان حتی با این راهکارها هم حل نمیشود، توصیه میکنیم که حتما به یک مرکز مشاوره مانند مرکز مشاوره یارا مراجعه کنید و از یک روانشناس حرفهای برای رفع این مشکل کمک بگیرید.
