همه ما هنگام اجرای یک سخنرانی یا یک ارائه علمی بین اساتید، مقداری از استرس و اضطراب را تجربه میکنیم. اما افرادی وجود دارند که با انجام سادهترین کارها در موقعیتهای اجتماعی مانند غذا خوردن در غذاخوری عمومی، دچار اضطرابهای شدیدی میشوند. این افراد اغلب دچار اختلال اضطراب اجتماعی هستند. اختلال اضطراب اجتماعی (social anxiety) یا فوبی اجتماعی، اختلالی است که در آن فرد بهشدت از قرار گرفتن در موقعیتهای اجتماعی مختلف ترس دارد. این ترس اغلب موجب اجتنابهای بسیار شدید از این موقعیتها شده و به روال زندگی آن فرد آسیب میزند.
خصوصیتهای اختلال اضطراب اجتماعی
مبتلایان به اضطراب اجتماعی از خجالتزده شدن در جمعها هراس دارند. آنها نگرانند که بقیه آنها را فردی ضعیف، دیوانه یا احمق بدانند! آنها از صحبت کردن در جمع دیگران میترسند؛ زیرا فکر میکنند بقیه متوجه لرزش دست یا صدای آنها خواهند شد. آنها از خوردن، نوشیدن، نوشتن یا کار کردن در حضور دیگران خودداری میکنند؛ چرا که میترسند مورد ارزیابی منفی دیگران قرار بگیرند.
بعضا این افراد متوجه افراطی بودن اضطرابشان در موقعیتهای اجتماعی نیستند و احساس میکنند حد اضطرابشان متناسب با موقعیت است. آنها اغلب دورکاری و ارتباطات غیرحضوری را ترجیح میدهند. این افراد در اغلب موقعیتهای اجتماعی، نشانههای اضطراب را تجربه میکنند. علائم اضطرابی که این افراد در موقعیتهای اجتماعی تجربه میکنند عبارت است از: 1. تپش قلب 2.مشکلات گوارشی مانند دلپیچه، اسهال 3. لرزش 4. عرق کردن 5. گرفتگی عضلات 6. سرخ شدن 7. سردرگمی
علل بروز اضطراب اجتماعی
علل بروز اضطراب اجتماعی از دیگر اضطرابها کمی متفاوت است. نحوه رفتار والدین فرد در کودکی میتواند بر بروز این بیماری موثر باشد. افرادی که والدینشان در کودکی بر آنها کنترل بیشتری اعمال کردهاند و مهربانی کمتری نشان دادهاند بیشتر مستعد ابتلا به فوبی اجتماعی هستند. والدینی که از خجالت دادن کودک به عنوان یک روش تربیتی استفاده میکنند، احتمال بروز این اختلال در کودکشان را بالا میبرند. تحقیقات نشان میدهند که عوامل ارثی و ژنتیکی تاثیر قابل توجهی در این بیماری ندارند.
تشخیص اضطراب اجتماعی
بهترین روش تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی، مراجعه به یک متخصص روانشناس بالینی است. روانشناسان با مصاحبه بالینی و پرسشنامههای تخصصی میتواند به شکل دقیقی این اختلال را تشخیص بدهند. حضور برخی نشانهها به تشخیص کمک میکند: 1. این اضطراب باعث اجتناب از موقعیتهای مختلف اجتماعی 2. مدت این اضطراب بیش از شش ماه طول کشیده است. 3. این اضطراب بر کیفیت زندگی این افراد تاثیر گذاشته است.
درمان اضطراب اجتماعی
درمان این اختلال هم به صورت دارویی و هم به صورت درمان شناختی – رفتاری (CBT) انجام میشود. به تشخیص درمانگر، گاهی یکی از این روشها و گاهی هردوی آنها برای درمان اضطراب اجتماعی مورد استفاده قرار میگیرند. در درمان شناختی – رفتاری درمانگر تلاش میکند که تفسیر نادرستی که این افراد از موقعیتهای اجتماعی دارند را اصلاح کنند. افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی، موقعیتهای اجتماعی را ترسناکتر از چیزی که واقعا هست میپندارند. روانشناسان تلاش میکنند با دادن تمرین، این افکار نادرست را از بین ببرند.
ازدواج با افرادی که اضطراب اجتماعی دارند
ازدواج با چنین افرادی میتواند چالشهایی به همراه داشته باشد. اگر با کسی که دچار اختلال اضطراب اجتماعی است ازدواج کنید، در وهله اول باید بدانید که همسرتان شما را در موقعیتهای اجتماعی همراهی نخواهد کرد. اینکه دونفره با هم به مهمانی یا خرید بروید تقریبا امری محال به نظر میرسد. مشکل بعدی این است که بار تمام روابط و مسئولیتهای اجتماعی بر دوش طرفی که سالم است میافتد. این موضوع در درازمدت میتواند این رابطه را فرسوده کند.
تاثیر شبکههای اجتماعی بر اضطراب اجتماعی
استفاده از شبکههای اجتماعی میتواند بر اختلال اضطراب اجتماعی تاثیر بگذارد. این نکتهایست که گروهی از پژوهشگران چینی آن را در پژوهشی در سال 2023 کشف کردند. این گروه، به بررسی ارتباط استفاده از شبکههای اجتماعی بر بروز این اختلال پرداختند. نتایج به دست آمده نشان میداد که استفاده از این شبکهها، هم باعث افزایش و هم باعث کاهش اضطراب اجتماعی میشود! تحقیقات نشان داد که بسته به اینکه استفاده از شبکههای اجتماعی فعالانه است یا منفعلانه ، تاثیر آن میتواند تغییر کند. (استفادهکنندگان منفعل همان مخاطبان و استفادهکنندگان فعال، همان تولیدکنندگان محتوا و صاحب صفحات هستند.) میزان بروز این اختلال در کسانی که استفاده فعالانه از این شبکهها دارند، کاهش و در افرادی که استفاده منفعلانه دارند، افزایش مییابد.
بیشتر بخوانید : استفاده از شبکه های اجتماعی بر بروز چه اختلالاتی تاثیر میگذارند؟
شباهت با اختلال شخصیت اجتنابی
اختلال شخصیت اجتنابی یا دوریگزین یکی از اختلالات شخصیت است که شباهت زیادی با اختلال اضطراب اجتماعی دارد. بیماران مبتلا به اختلال شخصیت اجتنابی در عین معاشرتی بودن بهشدت منزوی هستند. آنها میخواهند دیگران به آنها تضمینهای بسیارمحکم و غیرمعمولی بدهند مبنی بر اینکه بدون هیچگونه خردهگیری و انتقادی آنها را میپذیرند.
افرادی که مبتلا به این اختلال هستند، مانند افرادی که فوبی اجتماعی دارند، همیشه از موقعیتهای اجتماعی میترسند و از احتمال شرمنده شدن در انظار عمومی وحشت دارند. برخی نظریهپردازان روانشناسی معتقدند که اختلال شخصیت اجتنابی، نوعِ شدیدتر اضطراب اجتماعی است. تفاوت این دو اختلال در این است که در اختلال شخصیت اجتنابی، شدت و سابقه بیماری بیشتر است.
جمعبندی
اختلال اضطراب اجتماعی، اختلالیست که در آن فرد از حضور در موقعیتهای اجتماعی مختلف بهشدت اجتناب میکنند. این افراد در موقعیتهای اجتماعی دچار علائم اضطراب مانند لرزش، تپش قلب، ناراحتیهای گوارشی و… میشوند. این بیماری باعث بهم ریختن روال عادی زندگی این افراد میشود. این افراد از حضور در مهمانیهای بزرگ، محلکار و انجام کارهایی مانند سخنرانی گریزانند. تحقیقات میگویند که برخی از این مبتلایان، افرادی هستند که والدینشان در کودکی برآنها کنترل بیشتری اعمال کردهاند و مهربانی کمتری نشان دادهاند. تحقیقات نشان میدهند که استفاده منفعلانه از شبکههای اجتماعی میتواند باعث بروز یا شدت اختلال اضطراب اجتماعی شود.
ازدواج با این افراد میتواند چالشهای مختلفی را بهخصوص در زمینه زیست اجتماعی به همراه داشته باشد. معمولا همسران این افراد بار مسئولیت و روابط اجتماعی آنها را به دوش میکشند و از حضور دونفره در محیطهای اجتماعی محروند. نشانههای این اختلال شباهت بسیار زیادی با اختلال شخصیت اجتنابی دارد. به همین علت، برای تشخیص این اختلال نباید صرفا به نشانههای اعلام شده اکتفا کرد و بهتر است به یک مرکز مشاوره مانند مرکز مشاوره یارا مراجعه شود. مشاور روانشناس تلاش میکند با دادن تمرینهای شناختی رفتاری، دیدگاه این افراد را به موقعیتهای اجتماعی اصلاح کند.
