مرکز مشاوره ازدواج یارا در راستای اصلاح فرهنگ ازدواج تلاش می کند تا آگاهی شهروندان را نسبت به ازدواج مطلوب و مناسب افزایش دهد. در مشاوره پیش از ازدواج یکی از نکاتی را که باید به طرفین گوشزد کرد، کسب شناخت نسبت به رسم و رسومات درست و نادرست ازدواج در فرهنگ جامعه ایرانی است. ما به عنوان یک مرکز مشاوره اسلامی ازدواج و خانواده سعی می کنیم این موارد را با در نظر گرفتن ضوابط دینی و اسلامی و آیین های ملی و رسوم خانوادگی به افراد آموزش دهیم. این یادداشت سعی دارد نکاتی را درباره رسم و رسومات ازدواج در جامعه و فرهنگ ایران ارائه کند.
در جامعه ایرانی همواره رسم بوده است که عروسی را با تشریفات و مراسم های مختلف و بعضا پرهزینه انجام داده و زوج را با سر و صدا راهی خانه خویش می کردند. این رسم و رسومات تا اندازه در جامعه امروز ما نیز باقی مانده است. مراسم های مختلفی چون شیرینی خوران، جشن عقدکنان، جهازبران، حنابندان، عروسی، پاتختی و… که معمولا نیز به صورت بسیار مفصل برگزار می گردند. البته هر کدام از قومیت ها نیز در این زمینه آداب و رسوم خاص خود را دارند. در نگاه اسلامی البته این توصیه وجود دارد که زن و شوهری که تازه ازدواج کرده اند بهتر است شب زفاف «ولیمه» بدهند. در روایات سفارش شده است که مراسم عروسی را به مردم اعلام کنید و آن را مخفی برگزار نکنید. از مؤمنان نیز خواسته شده دعوت برای شرکت در مراسم عروسی را بپذیرند. امام رضا(ع) در این زمینه فرموده است: از جمله سنت هاى اسلامى به هنگام ازدواج اطعام طعام است. (تحف العقول، ص 523)
درباب رسم و رسومات ایرانی ازدواج چند بحث مهم و نکات قابل توجه وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از:
شادی آری؛ حرام خیر
شاد بودن در مجالس عروسی از لوازم آن است و مبادا گمان كنيد كه اسلام با شاد بودن مخالف و همواره با غم و اندوه سازگاري دارد. بلكه برعكس شادي و خوشحال بودن در اين سنت حسنه يكي از مصاديق شادي و خوشحالي ابدي است. پیامبر اسلام(ص) فرمودند: «ازدواج نباید مخفیانه انجام شود و باید با طبخ غذا و به خاطر شادمانی صدای دف از مکان عروسی شنیده شود»(مستدرک الوسائل: ج 14، ص199) اما متأسفانه بسياري از مردم براي شادي کردن در جشن عروسي، خود و فرزندان شان، مرتکب گناهاني چون استفاده از موسيقي حرام، اختلاط زن و مرد، پوشش نامناسب، مزاحمت براي ديگران، اسراف، چشم و هم چشمي، فخر فروشي به يکديگر، پوشيدن لباس هاي گران قيمت و برگزاري مجالس پرهزينه، تمسخر ديگران، بي توجهي به واجباتي چون نماز و امثال آن مي شوند. در این زمینه باید به عروس و داماد گفت که مهمترین شب زندگی خود را که دیگر برای آنها تکرار نخواهد شد، با ایجاد زمینه گناه و فساد خراب نکنند. شب زفاف که باید مرد و زن آن را به عبادت و بندگی خدا بگذرانند، حیف است که با بزن و بکوب چند آدم مست و اختلاط زن و مرد به فساد کشیده شود. خیلی از عروس و دامادها هستند که عروسی خود را به شادی و سرور برگزار می کنند اما زمینه فساد را نیز در مراسم خود ایجاد نمی کنند. پیشنهاد می کنیم برای این منظور مراسم خود را حتی الامکان در شب های مولودی و مناسبت های شاد برگزار کرده و به جای موسیقی های لهو و غنا از شادی های سنتی همچون مولودی خوانی و… استفاده کنید. نگویید که مگر مراسم عروسی ما هیات است که مداح بیاوریم؟! اولا باید این را مایه سعادت و خوشبختی خود بدانید که در مراسم عروسی شما و مهمترین شب زندگی تان نامی از ائمه اطهار(ع) برده می شود. ثانیا امروزه روش های مختلفی برای ایجاد شادی و سرور برای مهیمانان در مراسم های عروسی وجود دارند که هم جذابیت دارند و هم گناه آلود نیستند و نیز افراد هنرمند بسیاری برای انجام این کار وجود دارند.
عروسی یا ماه عسل؟
برخی از خانواده ها و یا آقایان به هر دلیلی با گرفتن مراسم عروسی مخالفت می کنند و ترجیح می دهند که به جای عروسی گرفتن به یک مسافرت خوب به عنوان ماه عسل بروند. درست است که پرهیز از اسراف و بریز و بپاش عروسی کار درستی است اما نباید فراموش کرد که ولیمه زفاف نیز یک سنت حسنه و مورد تاکید اولیای دین است. لذا اولا باید توجه داشت که ماه عسل رفتن هیچ وقت جای اطعام عروسی را نمی گیرد. البته برخی از زوجین یک اقدام بهتری را انجام می دهند و با یک تیر دو نشان را هدف می گیرند. آن هم این است که به سفر حج عمره مشرف می شوند و پس از بازگشت مراسم ولیمه حج را با شام عروسی یکی می کنند. در این صورت هم ماه عسل خود را رفته اند و هم اطعام عروسی را بدون بریز و بپاش با همان متانت و سنگینی ولیمه حج برگزار کرده اند.
توصیه ما در این زمینه به زوجین جوان و به ویژه آقا دامادها این است که تحت هر شرایطی که شده مراسم عروسی خود را ولو به صورت بسیار ساده و بدون تشریفات زائد برگزار کنید. زیرا شب عروسی و خاطرات آن همواره در ذهن شما و به ویژه همسرتان خواهد ماند. نگرفتن مراسم عروسی و رقم نخوردن یک شب خاطره انگیز برای عروس خانم حتی اگر در ابتدا با رضایت خاطر دختر باشد، بعدها شاید با مقایسه هایی که میان خود و سایر دختران فامیل انجام می دهد باعث سرخوردگی روحی شده و برای شما مشکل آفرین خواهد شد. لذا به بهانه رفتن به ماه عسل از برگزار کردن یک شب خاطره انگیز امتناع نورزید.
بده بستان های پرهزینه
یکی دیگر از ملاحظات و نکات قابل توجه در بحث رسومات ازدواج، هدایایی است که در این میان رد و بدل می شوند. یکی از این هدایا «خلعتی» است. خلعتی هدیه ای است که از طرف خانواده عروس به خانواده داماد در روز پاتختی تقدیم می شود. گروه هدف مادرشوهر، پدرشوهر، خواهرشوهرها و برادرشوهرها به همراه همسران آنها است؛ البته برخی به بزرگ ترهایی چون مادربزرگ و عمه بزرگ و… هم تقدیم می کنند. این که عروس خانم هدایای تزئین شده را مقابل چشم همه به خانواده همسر خود بدهد، هم یکی از آداب این مراسم است. حال فکر کنید خانواده ای که درگیر و دار جهاز دادن است، باید هزینه ای را برای خرید خلعتی هم کنار بگذارد. تازه گاهی مواقع خانواده داماد از هدایای دریافتی راضی نیست یا جاری ها گمان می کنند هدیه خواهرشوهر بهتر بوده و برعکس. در بیشتر مواقع خلعتی و مخلفات آن حرف و حدیثی به همراه دارد. «قباله پیچ» هم هدایایی است که همراه با قباله ازدواج از طرف خانواده داماد به خانواده عروس تقدیم می شود. برخی سر سفره عقد این کار را می کنند و برخی هم در مراسم پاتختی.
اما باید توجه داشت که هدیه همیشه باعث افزایش مهر و محبت نیست، به ویژه اگر صادقانه نبوده و از صمیم قلب اهدا نشود. یا اگر پرتکلف بوده و نوعی اجبار پشت آن باشد. این که ما اصرار داریم هدایای مان مقابل چشم فامیل داده شود، می تواند مشکلاتی ایجاد کند. بهتر است اگر دو خانواده دوست دارند به هم هدایایی بدهند، بی تکلف و با کمترین هزینه، آن هم در یک مجلس خصوصی بین خودشان رد و بدل شود. گاهی آن قدر تکلف و آداب و رسوم بی پشتوانه در ازدواج وجود دارد که فراموش می شود این همه دوندگی برای چیست.
دردسرهای پاتختی
«پاتختی» یکی از حاشیه های مهم و ضروری مراسمات ازدواج است که از قضا در آن اتفاقاتی ممکن است رخ دهد که باعث شود حرف و حدیث هایش تا آخر زندگی همراه عروس و داماد باشد. پای تختی یا پاتختی به مراسمی گفته می شود که فردای روز عروسی برگزار شده و خانواده دو طرف برای دادن هدایا در خانه عروس و داماد یا پدر داماد جمع می شوند. این مراسم معمولا زنانه بوده و در اغلب خانواده ها نیز حتی مذهبی ها با رقص و پایکوبی مفصل همراه است! بخش مهم و هیجان انگیز آن، اعلام هدایا است که از اعلام نتایج کنکور حیاتی تر بوده و گاهی باعث دردسرهایی می شود. سرود دست جمعی «این مال کیه و این مال کیه؟» از سوی همه اقوام و پاسخ یک نفر که مسئول باز کردن هدایا است از جمله این مراسم است. در برخی خانواده ها یک نفر هم مسئول ثبت هدایا می شود، به این دلیل که عروس و داماد هدیه هرکس را فراموش نکرده و در مواقع لزوم جبران کنند!
حال اگر کسی توانایی مالی برای شرکت در این مسابقه را نداشته باشد، حال و روزش معلوم است. خیلی مواقع افراد برای حفظ آبرو و دوری از حرف دیگران، خود را به آب و آتش می زنند تا هدیه شان از دیگران چیزی کم نیاورد. هدیه و پیشکشی یعنی سهیم بودن در شادی هم، دیگر عدد و رقم آن نباید آن قدر مهم باشد و اعلام آن به دیگران چه لزومی خواهد داشت؟ در بیشتر مواقع افراد روی بسته پول یا کادوی خود، اسمشان را می نویسند و عروس و داماد می توانند بعدا سر فرصت آنها را باز کرده و هر وقت لازم شد، جبران کنند.
جهازبران و جهاز بینان!
روزها دوندگی در بازارها و چیدن خانه، همه و همه به امید بخش آخر مسابقه انجام می شود؛ زمانی که از اقوام دعوت می شود تا برای دیدن خانه جدید عروس و داماد جمع شوند! این خانه نباید شباهتی به کلبه عشق ترسیم شده در کارت های عروسی داشته باشد. خدا کند در روز جهازبینان، خانواده داماد به اندازه کافی تشکر کرده و کسی از اقوام خودی و رقیب، حرفی از کم و کسری نزنند، وگرنه ممکن است یک دلخوری عمیق ایجاد شود. برداشتن صورتجلسه از جهاز عروس خانم و امضا گرفتن از آقای داماد هم گاهی باعث ناراحتی می شود، البته خانواده هایی که این کار را می کنند، با پیش بینی شرایط منفی که خدای نکرده ممکن است در آینده رخ دهد، با پیش فرض کار از محکم کاری عیب نمی کند، چنین اقدامی را انجام می دهند، اما می توان با نگهداشتن فاکتورهای اقلام بزرگ، این مشکل را حل کرد. هیچ لزومی ندارد از همان اول، خانه عروس و داماد را چون یک مغازه لوازم خانگی پرکنید. هرکس هر جهازی که می دهد، باید فقط برای راحتی فرزندش باشد نه چیز دیگر. پس نمایش دادن جهزیه کار اشتباهی است که هم مصرف زدگی را بالا می برد و هم باعث نگرانی خانواده هایی می شود که وضع مالی خیلی خوبی ندارند و نمی توانند در این نبرد شرکت کنند.
