هوش هیجانی، حلقه گمشدهی روابط امروز ماست. اگر شما در روابط خانوادگی یا کاری خود دنبال بهبود و اصلاح هستید اما به هوش هیجانی توجهی ندارید، در مسیر بهبود این روابط شکست خواهید خورد. هوش هیجانی یا هوش عاطفی (EQ)، به معنای توانایی افراد در درک درست و مدیریت سالم احساسات خود و دیگران است. افرادی که هوش عاطفی بالایی دارند، به راحتی میتوانند احساسات خود را تفکیک کنند و در مواجهه با احساسات دیگران به درستی تعامل داشته باشند.
تقویت هوش هیجانی
هوش عاطفی برخلاف هوشبهر یا IQ ، مولفهای اکتسابی است و میتوان آن را با انجام اقداماتی آن را تقویت و بهبود بخشید. عواملی مانند ژنتیک و محیط رشد در کودکی، قطعا بر هوش عاطفی تاثیرگذار هستند؛ اما انجام تمرینات مختلف هم به مرور میتوانند بر تقویت EQ موثر باشند. در ادامهی این مقاله مرکز مشاوره یارا به بررسی راههای تقویت هوش هیجانی میپردازیم.
1 . شناختن احساسات و تفکیک آنها
پایهایترین اقدام برای تقویت هوش هیجانی، شناختن یا و اصطلاحا لمس احساسات است. اگر شما هم کسی هستید که در پاسخ به سوال: “حالت چطوره؟” تنها میگویید: “خوبم یا خوب نیستم”؛ یعنی احتمالا شناخت کاملی از خود ندارید. احساسات انواع مختلفی دارند و ما باید بتوانیم در هرلحظه، احساس خود را دقیق توصیف کنیم.
در قدم اول سعی کنید برچسب دقیقتری برای توصیف احساس خود انتخاب کنید: خوشحالم، هیجانزدهم، آرومم، نگرانم، کلافهم، احساس تنش دارم و… . سپس سعی کنید ببینید این حالتهایی که توصیف کردید ناشی از چیست؟ مثلا: “من به خاطر سفر پیش رو هیجانزدهم.” یا “به علت بگومگوهای داخل جلسه، احساس تنش و ناکارآمدی دارم.” این شناخت دقیق احساسات، به شما کمک میکند تا بهتر مدیریتشان کنید.
2 . نوشتن واکنشهای روزمره
اغلب ما در طول روز آنقدر ذهنمان مشغول است که فرصت کافی برای تمرکز کردن روی خودمان و احساساتمان را نداریم. برای همین نیاز است که وقتی در ابتدای راه تقویت هوش هیجانی هستیم، زمانی از روزمان را برای نوشتن و کشف این احساسات قرار دهیم. نوشتن، به احساسات و عواطف شما عینیت میبخشد و کمک میکند تا مسیر تقویت هوش هیجانی را سریعتر طی کنید. در انتهای هر روز، احساساتی را که تجربه کردهاید را بنویسید. سپس آن را ریشهیابی کنید. دقیقا چرا خوشحال یا نگران شدید؟ گاهی در لحظه اول، علل سطحی برای احساساتمان به ذهن میرسد؛ ولی وقتی در احساسات خود عمیقتر میشویم، عللی ریشهایتر و عمیقتر را کشف میکنیم.
3 . کاوش کردن دیدگاه دیگران
گاهی دیدن یک صحنه از چند زاویه مختلف، میتواند شناخت کاملتری از آن صحنه را به ما بدهد. از نزدیکان خود درباره رفتار خودتان سوال کنید. مثلا: آیا من در سفر همراه خوبی هستم؟ آیا فکر میکنی احساسات بقیه را به درستی درک میکنم؟ گاهی پاسخ دیگران با شناخت ما از خودمان متفاوت است. پاسخ آنها را در همان دفتری که احساسات خود مینویسید، یادداشت کنید و بررسی کنید. آیا برداشت شما اشتباه هست یا طرف مقابلتان؟ کدام یک به واقعیت نزدیکتر است؟
4 . پذیرش نقاط ضعف
از نقاط دردناک در مسیر تقویت هوش هیجانی، مواجه شدن با نقطه ضعفها و ناکارآمدیهاست. اگر واقعا قصد تقویت هوش عاطفی را دارید، این نقاط ضعف را رها نکنید. باید آنها را بپذیرید و برای رفع آنها تلاش کنید. یادتان باشد که همانقدر که رها کردن و بیتوجهی به این نقاط ضعف اشتباه است، سرزنش بیش از حد خود به خاطر این ضعفها هم اشتباه است.
5 . تغییر در نحوه برقراری رابطه
وقتی احساسات خود را به خوبی شناختید، حال وقت آن است که به احساسات دیگران توجه کنید. گاهی آدمها با زبان خود حرفی میزنند، اما زبان بدن آنها حرف دیگری میگوید. وقتی شما بدون توجه به زبان بدن دیگران، صرفا به کلمات آنها توجه کنید، در برقراری روابط شکست خواهید خورد. توجه به لحن، حالت دستها، چهره و حالت کلی بدن (شکل ایستادن و نشستن و…) میتواند شناخت شما را از احساسات دیگران بیشتر کند. تغییر دیگری که باید در روابط خود به وجود بیاورید، نحوه آغاز و بیان جملات است. تلاش کنید هنگام بیان نظرات خود به دیگران، از این عبارات و عبارات مشابه در شروع جملات خود استفاده کنید: من احساس میکنم که، به نظر من، من اینطور برداشت کردم که و… .
6 . مکث، قبل از واکنش
افرادی که هوش هیجانی ضعیفی دارند، از واکنشهای خود زود پشیمان میشوند و احساس میکنند که واکنش آنها متناسب با موقعیت نبوده است. برای رفع این مشکل، قبل از بیان هر واکنش یا احساسی در روابط خود، سه ثانیه مکث کنید و از خود بپرسید: “آیا این بهترین واکنش است؟” این وقفه و مکث، از واکنشهای هیجانی و عجولانه پیشگیری و هوش هیجانی شما را تقویت میکند.
7 . خواندن داستان و زندگینامهها
از بهترین ابزارهای کمککننده به تقویت هوش هیجانی، داستانها هستند. شخصیتهای مختلف داستانها، میتوانند شما را با انواعی از احساسات و عواطف در برابر اتفاقات مختلف آشنا کنند. هنگام مطالعه داستانها و زندگینامهها، ذهن ما به طور ناخودآگاه تلاش میکند تا با شخصیتها همذاتپنداری و همدلی کند. این تلاش برای همذاتپنداری و همدلی هوش عاطفی ما را به خوبی تقویت میکند. برای برخی این سوال پیش میآید که آیا دیدن فیلم و سریال هم میتوانند همانند خواندن داستان موثر باشد؟ پاسخ این است که در فرآیند فیلم دیدن، تمرکز و توجه کمتر از مطالعه کردن است و مغز ما هم تلاش کمتری را برای همذاتپنداری انجام میدهد و این تلاش کمرنگتر، معمولا به مقدار قابل توجهی در تقویت EQ موثر نیست.
جمعبندی راههای تقویت هوش هیجانی:
هوش هیجانی یا عاطفی مهارتی اکتسابی است که میتواند تاثیرات پررنگی در روابط خانوادگی و کاری شما داشته باشد. برای تقویت این مهارت، اقدامات زیر را به کار بگیرید: احساسات خود را بشناسید و به درستی از هم تفکیک کنید. در پایان روز، واکنشها و احساساتی که در طی روز تجربه کردید را بنویسید و آنها را ریشهیابی کنید. از نزدیکان خود درباره رفتار و نحوه بیان احساسات خود بپرسید تا بتوانید خودتان را از زاویه دیگری ببینید. نقاط ضعف خود را بپذیرید؛ نه آنها را انکار کنید و نه بابت آن خود را سرزنش کنید. در روابط خود، به زبان بدن افراد توجه داشته باشید. هنگام بیان نظراتتان، از جملاتی مانند من فکر میکنم استفاده کنید. قبل از هر واکنشی، سه ثانیه مکث کنید و سعی کنید هوشمندانهترین واکنش را ارائه دهید. در صورت نیاز به دریافت مشاوره در این زمینه میتوانید به مرکز مشاوره یارا مراجعه کنید.
