یکی از دغدغههای زوجین قبل از به دنیا آمدن فرزند دوم، واکنش فرزند اولشان است.
آنها نمیدانند کودک اول چطور ممکن است با قضیه بارداری و زایمان مواجه شود؟ تا چه اندازه باید در اینباره به او اطلاعات بدهند؟ آیا فرزند اولشان عضو جدید خانواده را خواهد پذیرفت؟ چطور با او ارتباط خواهد گرفت؟ برای جلوگیری از بروز مشکلات جدی، از قبل با چالشهای احتمالی مواجه شوید و برایشان برنامهریزی کنید.
چطور خبر آمدن فرزند دوم را به فرزند اولمان بدهیم؟
پاسخ به این سوال، بستگی به چند مولفه مختلف دارد:
- سن کودک: هرچه سن کودک شما کمتر باشد، میتوانید باید دیرتر و با جزئیات کمتر خبر آمدن فرزند دوم را به او بدهید. مثلا کودکان زیر سه سال، درکی از دوره بارداری ندارند و همین که چند روز قبل زایمان بگویید قرار است یک نوزاد به خانواده اضافه شود کافیست. هرچهقدر سن کودک اولتان بیشتر باشد، میتوانید زمان خبر دادن را عقب ببرید. البته توجه کنید که کودکان حتی تا سن مدرسه هم طاقت تحمل نه ماه انتظار را ندارند. توصیه میشود این خبر را بعد از اینکه تغییرات ظاهری مادر مشهود شد، به کودک بدهید.
- شرایط مادر: اگر مادر قبلا سابقه سقط داشته یا دکتر به استراحت مطلق توصیه کرده، بهتر است فعلا دادن خبر فرزند دوم را به تعویق بیندازید. چون معمولا در چنین شرایطی تلاش میکنید بارداری را از اطرافیان پنهان کنید؛ اما مطمئن باشید کودک شما اینقدر از شنیدن این خبر هیجان زده خواهد شد که آن را به نزدیکان خواهد داد.
چطور به سوالاتی که فرزندمان درباره فرزند دوم دارد پاسخ دهیم؟
گاهی کودکان با یک جملهی به زودی یک خواهر و برادر جدید خواهی داشت، قانع نمیشوند. آنها برایشان سوال ایجاد میشود که فرزند دوم از کجا قرار است بیاید؟ از آسمان؟ با پای خودش؟ او چند ساله خواهد بود؟ برای جواب دادن این سوالات، به موارد زیر توجه داشته باشید:
1. زمینهیابی سوال کودک:
با سوالات بچهها نباید به طور عینی و مستقیم مواجه شوید. اول از همه از خود بپرسید که چرا فرزند شما چنین سوالی میپرسد؟ معمولا کودکان در مواجه با اطلاعات جدید در تلوزیون، مهدکودک، همسایه و… دچار سوال میشوند. از کودکتان بخواهید که منظور سوالش را بیشتر توضیح بدهد.
2. پاسخهای ساده و کوتاه:
وقتی فرزندتان میپرسد که فرزند دوم از کجا خواهد آمد، نباید از گردهافشانی گیاهان و تولیدمثل جانوران شروع کنید تا به جواب برسید. صرفا چند جملهی ساده و قانعکننده بگویید. مثلا بگویید فرزند دوم در شکم مادر اندازه یک ذره بوده، حالا دارد کمکم بزرگ میشود و به زودی پیش ما میآید. پاسخهای طولانی کودک را خسته میکنند.
3. اطلاعات غلط یا پیچیده ممنوع:
توجه داشته باشید که در عین سادهسازی پاسخها، از دروغ و مطالب نادرست بپرهیزید! اطلاعات غیرواقعی یا مثالهای عجیب غریب، جدا از اینکه کودک را گیج میکنند، باعث به وجود آمدن تعارض میشوند. داستان لکلکها و فرشتهها و ظاهر شدن ناگهانی و… را دور بریزید. با این داستانهای عجیب و غریب فقط کودکتان را کنجکاو میکنند.
اقدامات غیرمستقیم برای زمینهسازی حضور فرزند دوم
نیاز نیست مسئلهی آمدن فرزند دوم را به طور مستقیم برای کودک اول جا بیندازید. با انجام برخی کارها، میتوانید فرزندتان را از لحاظ روحی برای آمدن یک خواهر یا برادر جدید آماده کنید. مثلا نشان دادن عکسهای نوزادی او، یا حتی تصاویر بارداری اولتان و تعریف خاطرات نوزادی او، میتواند برای فرزند اولتان بسیار مفید باشد.
از نقش داستان و انیمیشن غافل نشوید. سعی کنید قصههایی که شخصیتهای اصلی آن دو خواهر و برادر هستند را برای بچهها تعریف کنید.
توجه کنید که بعضی از کتاب داستانها و کارتونها با هدف نشان دادن چالشهای فرزند دوم تهیه میشوند. نکته مهم این است که نباید این محتواها تا قبل از به دنیا آمدن فرزند دوم، دراختیار کودک اول قرار بگیرد؛ چرا که کودکان هیچ تصوری از چالشهای احتمالی با فرزند دوم ندارند. مثلا انیمیشن معروف “میرای”، دربارهی پسربچهایست که صاحب یک خواهر جدید شده.
اما این پسربچه احساس میکند که با حضور خواهرش، در خانواده به او بیتوجهی میشود. این انیمیشن برای کودکانی است که الان درگیر این چالش هستند؛ نه کودکانی که شاید یک روز دچار این مشکل شوند. نشان دادن این انیمیشن قبل از به دنیا آمدن فرزند دومتان تنها احتمال بروز چالش را بیشتر میکند.
بعد از به دنیا آمدن فرزند دوم چه مواردی را در نظر بگیریم؟
سعی کنید اولین حضور فرزند دوم در خانه را با اتفاقات خوب و خوشحال کننده پیوند بزنید. بهتر است از قبل برای این کار برنامهریزی کنید. مثلا چند هدیه دوست داشتنی برای فرزند اولتان تهیه کنید و بعد از زایمان به او بدهید. خرید کیک، گرفتن جشن، آمدن اقوامی که کودک اولتان دوست دارد به شدت برای او خوشایند خواهد بود. به همه اعضای خانواده و اقوام بسپارید که به کودک اول هم توجه کافی داشته باشند.
اجازه بدهید کودک اول با نوزاد ارتباط بگیرد. مثلا به او آموزش بدهید که چطور نوزاد را نوازش کند یا دور دهانش را پاک کند. یکی از حرکاتی که کودکان خردسال خیلی دوست دارند، گرفته شدن انگشتشان توسط دست کوچک نوزاد است.
برای تقویت این ارتباط دقت کنید که هرگز نباید دو کودک را با هم مقایسه کنید؛ یا از وسایل کودک اول که به آن دلبسته است برای نوزاد جدید استفاده کنید. این کارها باعث بروز زمینههایی برای رقابت بین کودکان میشوند.
جمعبندی:
مدیریت چالشهایی که در طی فرآیند آمدن فرزند دوم برای کودک اول پیش میآیدید آبلبلبص کار سختی نیست.اول از همه سعی کنید تا زمانی که تغییرات ظاهری در مادر به وجود نیامده، خبر آمدن فرزند دوم را ندهید؛ چرا که تحمل نه ماه انتظار برای کودک خردسال امری ناممکن است. در پاسخ به سوالات کودک اولتان درباره فرآیند بارداری و زایمان دستپاچه نشوید و چند نکته را مدنظر بگیرید:
- سوال کودک را زمینهیابی کنید و ببینید چرا او چنین سوالی میپرسد.
- پاسخهای سادهسازی شده و کوتاه به او بدهید.
- از دادن اطلاعات غلط و یا پیچیده به کودک خودداری کنید.
قبل از به دنیا آمدن فرزند دوم، قصهها و کارتونهایی که در آن روابط خواهر و برادری پررنگ هستند را به فرزند اول نشان بدهید. چند هدیه دوست داشتنی تهیه کنید و بعد از به دنیا آمدن فرزند دوم به او بدهید. از اعضای خانواده و اقوام بخواهید که توجه خود را تنها به نوزاد جدید معطوف نکنند و به کودک اول هم توجه کافی داشته باشند. با آرزوی کودکانی شاد و سالم برای شما.
