درباره همسرگزینی سنتی

امروزه شیوه‌های انتخاب همسر برای جوانان یک ابهام جدی تلقی می‌گردد. صرف نظر از ملاک‌ها و معیارهای انتخاب همسر که از جمله سوالات پربسامد جوانان در مشاوره پیش از ازدواج محسوب می‌گردد، مراکز مشاوره ازدواج و خانواده درباره شیوه‌های انتخاب همسر نیز تاملاتی دارند که این یادداشت قصد دارد درباره یکی از این شیوه‌های مرسوم همسرگزینی در جامعه ایرانی یعنی روش سنتی و خانواده محور مباحثی را مطرح نماید.

ازدواج به سبک سنتی چیست؟

یکی از روش‌های مرسوم گزینش همسر در حال حاضر که کماکان طرفداران خود را دارد، روش سنتی و شیوه انتخاب همسر با محوریت خانواده‌ها در گذشته می‌باشد. این روش از ازدواج‌ها اغلب به این صورت اتفاق می‌افتاد که ابتدا مادر، خواهر بزرگتر و یا مادربزرگ و سایر زنان بزرگ فامیل دختری را برای پسر در سن ازدواج خود پیدا می‌کردند و او را زیر نظر می‌گرفتن و خودشان به طرق مختلف همه جوانب لازم اعم از ویژگی‌های ظاهری دختر تا شرایط خانواده و اطرافیان او را رصد نموده و در صورت تائید، موضوع را با خانواده وی در میان می‌گذاشتند. اگر مانع خاصی وجود نداشت آن وقت او را به فرزند ذکور خود پیشنهاد می‌دادند. اغلب پسران نیز معمولا سلیقه زنان خانواده خود را می‌پسندیدند و مخالفتی با گزینه پیشنهادی خانواده نداشتند. لذا گاهی اوقات خود دختر و پسر با هم چند جلسه ای گفتگو می‌کردند و گاهی هم بنا به اعتماد کامل به خانواده‌های خود و بدون هیچ ملاقاتی با هم سر سفره عقد حاضر می‌شدند. هر چند امروزه شیوه‌های همسرگزینی در نسبت با گذشته تغییراتی را به خود دیده است اما این شیوه ازدواج سنتی هنوز جایگاه خاصی در میان خانواده‌های ایرانی دارد. این شیوه انتخاب همسر دارای مزایا و معایبی است که در ادامه به آنها اشاره خواهد شد.

مزایای همسرگزینی سنتی:

برخی از مهمترین مزایا و امتیازات انتخاب همسر به شکل سنتی عبارتند از:

1. خانواده و بزرگترهای فامیل هم به ویژگی ها و مختصات روحی و شخصیتی فرزندان خود کاملا آگاهی دارند و هم به دلیل تجربه بیشتر و پشت سر گذراندن دوران احساس و عاطفه محوری خود و ورود به دوران عقلانیت و منطق گرایی، مصلحت فرزند خود را به خوبی تشخیص می‌دهند. لذا انتخابی که از مسیر خانواده عبور کند قطعا از وجاهت و وثوق بالاتری از انتخاب فردیِ یک جوان بی تجربه و پراحساس خواهد داشت.
2. اگر خانواده‌ها نقش تعیین کننده خود را در ازدواج و انتخاب همسر فرزندانشان داشته باشند پس از ازدواج نیز نقش حمایت گری و میانجی گری خویش را حفظ خواهند کرد و از زندگی مشترک فرزند خود حمایت‌های لازم را در مواقع مختلف و بحرانی به عمل می‌آورند. زیرا در این صورت خود را مسئول انتخاب فرزندشان می‌دانند و حل بحران زندگی آنها را وظیفه خود تلقی می‌کنند. اما اگر خانواده نقش خود را در انتخاب همسر کمرنگ ببیند و فرزند به صورت خودمختار و بدون اعمال نظر خانواده اقدام به ازدواج نماید، خانواده‌ها تمایل کمتری به حمایت از این زندگی خواهند داشت. زیرا احساس مسئولیت کمتری در این زمینه دارند. به ویژه اگر با انتخاب فرزندشان نیز مخالفت داشته باشند. لذا برای برخورداری از حمایت خانواده به عنوان پشتوانه محکمی جهت ورود به عرصه پرخطر زندگی بهتر است از خانواده خود در این زمینه کمک بگیریم.
3. با وجود تحولات عظیم در سبک زندگی افراد در دنیای مدرن، هنوز زن مطلوب برای مرد ایرانی همان تصویر زن سنتی و کدبانوی هنرمند است که مهارت بی بدیلی در مدیریت خانه و تربیت فرزندان دارد و از طرف دیگر نیز برای دختران تصویر مرد مطلوب مطابقت زیادی با الگوی مرد نان آور و با غیرت که در گذشته وجود داشت، دارد. همین معیارها نیز هستند که دوام و قوام زندگی خانوادگی را تامین می‌کنند. لذا این معیارها قطعا توسط خانواده‌ها بهتر و دقیق تر قابل تشخیص هستند. قطعا مادر و خواهر بزرگ خانواده در تشخیص کدبانوگری یک دختر اولویت بیشتری نسبت به خود پسر دارند. و یا در تشخیص عرضه و مردانگی یک پسر جوان، پدر دختر مرجع ذی صلاح تری نسبت به خود دختر است.
4. در ازدواج‌های سنتی، روند ازدواج و تشکیل خانواده نیز تسهیل شده و زوجین برای ورود به زندگی مشترک دغدغه‌های کمتری دارند زیرا خانواده‌ها خودشان پیشبرد امور را در دست گرفته و کارها را مدیریت می‌کنند. هزینه‌ها نیز در این شرایط کمتر خواهد شد.

معایب ازدواج‌های سنتی:

این شکل از ازدواج و انتخاب همسر با وجود امتیازات منحصر به فرد، معایب و آسیب‌هایی نیز دارد:

1. مهمترین عیبی که این نوع از ازدواج ها دارند این است که در شرایط امروز جامعه به دلیل تحولات فرهنگی و ارزشی نسل جوان، کمتر مورد پذیرش قرار می‌گیرند. زیرا ملاک ها و معیارهای جوانان در مقایسه با خانواده‌های خود تغییر کرده‌اند و بسیاری از جوانان به ویژگی‌های ظاهری و سرمایه اجتماعی طرف مقابل خود وزن و اهمیت بیشتری می‌دهند. لذا برایشان قابل پذیرش نیست که بدون دیدن دختر و یا گفتگو با او تصمیم به ازدواج گرفته و زندگی زیر یک سقف را با وی تا آخر عمر تجربه کنند.
2. در گذشته گستره ارتباطات و تعاملات خانواده‌ها و افراد محدود بود و دایره انتخاب ها نیز به همین تعامل با فامیل و همسایه محصور می‌گشت. به همین دلیل ازدواج‌های سنتی معمولا درون فامیلی و بین دختر عمو و پسر عمو یا دختر عمه و پسر دائی و… بود. اما امروزه به دلیل افزایش ابزارهای ارتباطی و گسترش دایره ارتباطی خانواده‌ها و افراد، کار گزینش همسر سخت تر و پیچیده تر از گذشته است. دیگر دختر و پسر جوانی که در فضای دانشگاه یا محیط کار و یا شبکه‌های اجتماعی مجازی با طیف عظیمی از جوانان و جنس مخالف خود تعامل دارند و در کنار یکدیگر درس می‌خوانند و فعالیت می‌کنند، برایشان قابل پذیرش نیست که دایره انتخاب خود را به جوانان فامیل محدود کنند. لذا وقتی که دایره انتخاب از محدوده فامیل و همسایه فراتر رفت، مساله «شناخت» از طرف مقابل پررنگ تر شده و نیاز به تحقیق و گفتگوی بیشتر شکل می‌گیرد. در این شرایط است که جوانان به دیده‌ها و شنیده‌های خود بیشتر از توصیه‌ها و تجربه‌های خانواده اهمیت می‌دهند و سعی می‌کنند خودشان در تصمیم گیری و گزینش همسر آینده نقش فعال ایفا کنند.
3. وقتی خانواده‌ها در انتخاب همسر آینده فرزند خود نقش فعال داشته و در تشکیل خانواده و تسهیل مسیر زندگی آنها حضور پررنگ دارد، قطعا در ادامه زندگی آن ها نیز می‌خواهند حضور خود را حفظ کنند و از روی دلسوزی و مهربانی خود به انتقال تجربیات به آنها بپردازند. این مساله باعث می‌شود که اغلب خانواده‌ها حق اظهارنظر در مسائل زندگی زوج‌های جوان را برای خود محفوظ بدانند. به همین دلیل گاهی اوقات مرز بین دلسوزی و توصیه‌های مشفقانه والدین با دخالت در زندگی فرزندان به هم ریخته شده و باعث بروز اختلافات و دلخوری هایی می‌گردد. لذا آسیب دیگر ازدواج‌های سنتی، احساس مالکیت خانواده‌ها نسبت به زندگی فرزندانشان و اعمال دخالت در آن است.
4. امکان جدایی و طلاق در صورت عدم سازش و رضایت زوجین از زندگی، در ازدواج‌های سنتی بسیار سخت تر و بحران آفرین است. در ازدواج‌های سنتی این خانواده‌ها هستند که یکدیگر را انتخاب کرده و نظر فرزندان فرع به نظر خانواده‌ها محسوب می‌گردد. لذا وقتی هم که فرزندان وارد زندگی می‌شوند در صورت عدم رضایت آنها از زندگی به هر دلیل ممکن، تصمیم برای جدائی سخت تر است زیرا طلاق و از بین رفتن این وصلت مایه آبروریزی خانواده‌ها محسوب شده و به ایجاد تنش و بحران در روابط خانواده‌ها و فامیل می‌انجامد. طلاق در این گونه از ازدواج ها فقط به معنای فروپاشی یک خانواده دو نفره نیست بلکه گاهی به فروپاشی یک قبیله و فامیل می‌انجامد. البته از این منظر که این سخت بودن و قبح طلاق در ازدواج‌های سنتی به بقای هر چه بیشتر خانواده می‌انجامد می‌تواند یک مزیت هم به شمار بیاید.