وظایف متقابل زوجین

مشاوره خانواده مذهبی سعی می کند بر مبنای آیات و روایات و متون مقدس و براساس علم مشاوره خانواده برای زوجین نسخه ای از زندگی موفق و روابط موثر در خانواده را تجویز نماید. در مراکز مشاوره خانواده همواره یکی از مسائل و موضوعاتی که در جلسه مشاوره خانواده و زوج درمانی مطرح می شود موضوع وظایف متقابل زوجین است. باید دانست که علاوه بر وظایف و حقوق متقابلی که زن و مرد در خانواده و زندگی زناشوئی نسبت به یکدیگر دارند، یک سری از وظایف و تکالیف مشخص نیز برعهده هر یک از آنها وجود دارد که فقط مختص به آنها بوده و جایگاه و نقش آنان در خانواده اقتضای این وظایف و تکالیف را نسبت به همسر دارد. در این یادداشت سعی داریم بر مبنای علم روانشناسی و مشاوره خانواده و نیز دانش مشاوره مذهبی خانواده به تبیین وظایف اختصاصی همسران نسبت به یکدیگر بپردازیم

الف) وظایف زن نسبت به شوهر

در جلسات مشاوره خانواده همواره به زنان یاد داده می شود که این وظایف را نسبت به همسر خویش در خانواده دارند و بهتر است این گونه رفتار نمایند.

1- آرامش بخشی و احترام

زن باید آرامش بخشی به شوهر را برترین کار همیشگی خود بداند. باید هنگام آمدن شوهر به خانه، خوش بو و آراسته به پیشواز او برود و هنگام بیرون رفتن او وی را تا دم در بدرقه کند و خداحافظی او را با لبخند و روی گشاده پاسخ گوید. آن پیشواز خستگی های ناشی از کار و تلاش و برخوردهای رنج آور با این و آن را از تن مرد برون می کند و این بدرقه هم به او برای جنب و جوش کار و کوشش، توان و نیرو می بخشد و هم او را مشتاق بازگشت به خانه می کند. زن در خانه و خانواده مانند قلب است که هم مرکز احساس و عاطفه است و هم خون و نیرو را به سراسر بدن یعنی به همه اعضای خانواده می رساند.

2- تمکین و اطاعت پذیری از شوهر

یکی دیگر از وظایف اختصاصی زنان در خانواده و در نسبت با همسر، تمکین و فرمان برداری از همسر است. زن باید به نیاز جنسی شوهر خود در چهارچوب شرع پاسخگو بوده و از منویات او در امور زندگی در حیطه شرع پیروی نماید. البته باید متذکر شد که منشا اطاعت زن از مرد فقط شفتگی زن به شوهرش است. اطاعت زن حاصل عشقی است که به شوهرش دارد نه ترس از شوهر. همچنین باید گفت که ریاست مرد هرگز به معنای نفی شور و مشورت و احترام و عشق به دیگر اعضای خانواده نیست. بلکه این ریاست  صرفا برای ایجاد نظم و انضباط و انسجام امور خانواده و تحکیم امور است و لازمه این تحکیم شور و عشق و احترام و حسن معاشرت مرد با زن و فرزندان می باشد. ریاست مرد در خانواده به هیچ وجه به معنای برتر بودن مرد نسبت به زن نیست بلکه تقسیم نقش برای انضباط و پیشرفت در امور خانواده است.

3- تربیت درست فرزندان

هر چند پدر و مادر هر دو مسئول تربیت فرزند هستند اما همه می دانند که اثرگذاری مادر بر فرزندان و اثر پذیری آنان از او و به دیگر سخن نقش مادر در ساختار تربیتی فرزند را نمی توان با نقش پدر یکسان دانست. این سخن درستی است که گفته اند زن با یک دست گهواره و با دست دیگر دنیا را تکان می دهد. اما گویا درست تر این است که بگوییم زن با همان دستی که گهواره کودک را می جنباند فرمان ماشین زندگی را می چرخاند. زن برای اینکه بتواند به درستی از پس این مسئولیت برآید به دانش و بینش نیاز دارد. او باید تا می تواند در به دست آوردن دانش بکوشد. اما مهمتر از دانش بینش و بصیرت است و باید توجه داشته باشد که بصیرت همراه همیشگی دانش نیست؛ گاهی دانش هست و بینش نیست، بینش هم گاهی هست و دانش نیست. مادرانی هستند که بی دانش رسمی از بینش خوب و دید روشنی برخوردارند و فرزندان خود را خوب تربیت کرده اند.

4- اداره خانه

اگر چه ریاست خانواده طبق قانون و شرع از آنِ مرد خانواده است اما اداره خانه و زندگی خانوادگی براساس عرف در حیطه وظایف و اختیارات زن است. اسلام نیز این مقوله را به رسمت شناخته است و پیامبر گرامی اسلام نیز در این زمینه می فرمایند: «المراه سیده بیتها…» یعنی به اصطلاح ما زن رئیس خانه است. مرد باید این مسئولیت را برای زن به رسمیت بشناسد و زن نیز باید بر اساس این مسئولیت همواره حوزه مدیریتش جمع و جور و رو به راه باشد. معنای این سخن هرگز این نیست که او خود همه کارهای خانه را – که از قضا فراوان و نا پیداست – انجام دهد. او اولا می تواند کارهایی را به دیگر اعضای خانواده حتی همسر خود واگذارد و انجام آن را از آنان بخواهد و ثانیا : می تواند در صورت نیاز و با در نظر گرفتن توان مالی خانواده، کارگر و خدمتکار را به کمک بگیرد و مرد در این صورت باید هزینه آن را بپردازد. مراقبت از اموال خانه، هماهنگ کردن دخل و خرج خانواده و پیشنهاد پس انداز بخشی از درآمد برای نیازهای پیش بینی شده و پیش بینی نشده به همسر، انتخاب مکان و کیفیت مبلمان خانه، مدیریت مصرف، تنظیم روابط خویشاوندی و… وظایف مهمی هستند که مسئولیت مدیریت خانه آنها را بر دوش زن می گذارد.

ب) وظایف شوهر نسبت به همسر

همچنان که زنان به عنوان همسر نقش ها و وظایفی را در قبال مرد خانواده برعهده دارند، مردان نیز به عنوان همسر وظایفی را در نسبت با زن خانواده بر عهده دارند که فقط مختص آنان است و می بایست به آن وظایف پایبند باشند و در جهت انجام هر چه بهتر آنها تلاش نمایند. برخی از مهمترین این وظایف عبارتند از:

1- اداره خانواده

اداره خانه چنان که گذشت بر عهده زن است اما اداره خانواده را مرد بر عهده دارد. رایزنی مرد با همه اعضای خانواده به ویژه با همسر خود گر چه جای خود را دارد و مرد نباید خود و خانواده خود را از فواید رایزنی با آنان بی بهره سازد، اما تصمیم گیرنده نهایی در مسائل بنیادین و اساسی زندگی مرد است و اوست که باید بار این مسئولیت را بر دوش بکشد. البته داشتن حق تصمیم گیری در امری نه تنها منافاتی با مشورت با دیگران ندارد بلکه تصمیم گیری درست آنگاه میسر است که تصمیم گیرنده با دیگران به ویژه کسانی که موضوع با آنها نیز مرتبط است مشورت نماید.

2- تامین هزینه زندگی

فراهم سازی هزینه زندگی اعضای خانواده در چارچوب شرع و عرف و انصاف برعهده مرد است و او باید برای تامین آن برنامه ریزی کند و در را انجام این مسئولیت کمر همت ببندد. افراد دیگر خانواده نیز باید اندازه درآمد و توان مالی مرد خانه را در نظر بگیرند و از پروراندن آرزوهای دور و دراز در سر بپرهیزند و خواسته های مادی خود را با آن سازگار کنند.

3- کمک به همسر

مرد باید در کارهای خانه تا اندازه ای به همسرش کمک کند و فرزندان نیز برای کمک مادر سفارش نماید. اگر مردی دید کمک او و فرزندانش کافی نیست باید برای کمک به همسرش کارگر بگیرد و مزد او را بپردازد.

4- مهرورزی به همسر

مرد باید به همسرش بسیار توجه داشته باشد، او را احترام کند و به او مهر بورزد. زن در روایات اسلامی به گل تشبیه شده و گل باید شاداب باشد. شادابی گل بسته به رسیدگی ویژه به آن است. آفریدگار حکیم روح و روان زن را همانند جسم او ظریف و لطیف آفریده و چنین جسم و جانی مراقبت ویژه و آرامش و آسایش می طلبد. اگر بگوییم زن همانند کودک نیازمند نوازش است گزاف نیست و کوچک شمردن شخصیت زن نیز نمی باشد. بانوی خانه هرگاه سرحال و سرزنده باشد نشاط و شادابی همه جای آن خانه را فرا می گیرد و اگر پژمرده و افسرده باشد آب خوش از گلوی کسی در آن خانه پایین نمی رود. زن را باید شاداب نگه داشت و شادابی او بیشتر به مهرورزی همسرش بستگی دارد.

5- پرهیز از سخت گیری بیجا

مرد باید با همسر خود مدارا کند و از سخت گیری بیجا بپرهیزد. زن را همان گونه که هست باید شناخت و پذیرفت. مردی که زن را آن چنان که هست بشناسد و بپذیرد از او بهره های فراوانی می برد. چنین مردی بر زنش سخت نمی گیرد و در گیر و دارهای زندگی خانوادگی این اوست که همواره کوتاه می آید و از کشمکش دست بر می دارد. مردی که از سر نادانی چنین نکند چیزی نمی گذرد که پشیمان خواهد شد و پیشیمانی این جا سودی نخواهد داشت.