در مشاوره پیش از ازدواج همواره یکی از سوالات و مسائل مورد توجه دختر و پسر بحث مهریه و نحوه تعیین آن است. جلسات مشاوره ازدواج برای همین تشکیل میگردد که پاسخ به این سوالات دختر و پسر قبل از انتخاب همسر را ارائه دهد. لذا در این یادداشت سعی داریم به این مساله مهم یعنی مهریه که اکثر مراکز مشاوره ازدواج از تعدد سوالات مراجعان درباره آن در جلسات مشاوره قبل از ازدواج مطرح می کنند، بپردازیم.
مهریه در اسلام
مهريه يك سنت حسنه اسلامي است كه از زمان پيامبر اكرم (ص) وجود داشته و تعيين آن مورد تأكيد است. جایگاه مهریه در ادبیات دینی و نگاه اسلامی به عنوان هدیه و پیشکشی مرد به همسر خود به نشانه محبت و علاقه او به همسرش است و در قديم مهريه عموماً ساده و براساس دستورات اسلامي، به روال مِهرالسُنه حضرت فاطمه زهرا (س) بوده است، اما متأسفانه امروزه بسياري از مردم و خانواده ها، اين سنت پسنديده را مطابق با تمايلات خود جهت داده اند و مهريه را به عنوان ارزش يك دختر تلقي مي كنند و به اشتباه مهريه سنگين را پشتوانه اي محكم و تداوم بخش در زندگي زناشويي مي پندارند. اين دسته از والدين را بايد آگاه كرد كه دختر و زندگي او كالاي مورد معامله نيست که بر سر مبلغ مهريه اش بحث كنند و بايد بدانند كه طلب كردن مهريه ي سنگين، نشانه عدم اعتماد و اطمينان بوده و بهانه اي براي ايجاد انتظار نامعقول و جهيزيه خارج از توان از سوی خانواده داماد خواهد شد، كه همه اينها از آفت هاي ازدواج و آسيب هاي فرهنگي و اجتماعي آن محسوب مي شوند. در نگاه دینی در مورد مهریه، بر کم بودن مهریه زن تاکید شده است و زنانی که مهریه آنان کمتر باشد را خوش یمن و خوشقدم دانسته اند. پیامبر اسلام (ص) در این رابطه می فرمایند: «خَیرُ الصَّداقِ أیسَرُهُ» بهترین مهریه، سبکترینِ آن است.(کنز العمال: ج 16، ص 320) و نیز فرمودند: «أفضَلُ نِساءِ امَّتی أصبَحُهُنَّ وَجهاً و أقَلُّهُنَّ مَهراً» برترینِ زنانِ امّت من، خوبروترین و کم مَهرترینِ آنان است.(بحار الانوار: ج25، ص237) البته باید متذکر شد که منظور از مهریه کم آن مقداری نیست که از حد اعتدال خارج شده و به قدری ناچیز باشد که موجبات تحقیر دختر را فراهم کند. ضمن اینکه رویه و سنت ائمه اطهار(ع) نیز در این زمینه رعایت اعتدال بوده است. یعنی نه مهریه آنقدر کم باشد که ازدواج با اعمال منافی عفت یکسان تلقی گردد و نه به قدری زیاد باشد که مرد قادر به پرداخت آن نباشد.
فلسفه مهریه
حال یک شبهه در این زمینه به وجود می آید که از قدیم همواره برای زیر سوآل بردن فلسفه مهریه در اسلام مطرح می شده است و آن هم این است که چرا با وجود اینکه مرد و زن هر دو از ازدواج و زناشوئی به طور یکسان بهره می گیرند و پیوند زناشوئی پیوندی بر اساس منافع متقابل طرفین است، مرد باید مبلغ کم یا زیادی به عنوان مهریه به زن بپردازد؟ آیا این موضوع به شخصیت زن لطمه نمی زند و شکل خرید و فروش به ازدواج نمی دهد؟ در پاسخ به این سوآل باید گفت درست است که مرد و زن هر دو از زندگی زناشوئی بطور یکسان سود می برند ولی قانون و قاعده خلقت زن و مرد این گونه است که زن را مظهر جمال و ناز و مرد را مظهر نیاز قرار داده است و در رابطه زن و مرد، این مرد است که به وجود زن نیاز بیشتر و ابراز نیاز می کند. لذا مهریه به عنوان هدیه و تحفه ای است که مرد با آن علاقه و نیاز خود را به زن اثبات می کند. ضمن اینکه نمی توان انکار کرد که در صورت جدایی زن و مرد، زن متحمل خسارت بیشتری خواهد شد. مرد بیوه در جامعه بیشتر از زن بیوه امکان ازدواج مجدد را دارد زیرا هم سن و دوره شادابی زنان کوتاهتر از سن و دوره شادابی مردان است و هم مردان به دلیل حضور بیشتر در جامعه و امکان انتخاب وسیع تر، بیش از زنان در معرض ازدواج مجدد هستند. لذا امکانات و سرمایه ای را که زن با ازدواج کردن و سپس طلاق گرفتن از دست می دهد، بیش از امکاناتی است که مرد در این زمینه از دست می دهد و در حقیقت مهریه ابزاری برای جبران خسارت برای زن و وسیله ای برای تامین زندگی آینده او است. هر چند این حقیقت بدان معنا نیست که اسلام زندگی مجردی زنان بعد از طلاق و جدایی را به رسمیت شناخته و با وضع مهریه، قصد تامین این دوران را دارد. بلکه وجود مهریه صرفا به عنوان پشتوانه ای موقت در این دوران تا ازدواج بعدی می باشد.
مهریه و شخصیت زن
حال باید از مخالفان مهریه و کسانی که می خواهند به بهانه شخصیت زن، او را از این حق الهی محروم کنند، پرسید که آیا عدم پرداخت مهریه توسط مرد به زن در جوامع غربی باعث ارتقای شخصیت زنان شده است؟! آیا وضعیتی که مردان با هر زنی که دلشان خواست به راحتی ارتباط برقرار کرده و ازدواج و سپس به زودی طلاق می گیرند، به نفع زنان و شخصیت آنان تمام شده است یا میدان را برای مردان هوسباز و تنوع طلب باز نموده است؟ ضمن این که اگر مهریه به عنوان مبلغی جهت خرید زن تلقی می شد، باید تنها در صورتی قابل پرداخت بود که مرد و زن با هم پیوند زناشوئی برقرار می کردند و مرد از وجود زن بهره مند می شد در حالی که مهریه در اسلام پس از جاری شدن عقد بر ذمه مرد قرار می گیرد و حتی اگر بلافاصله و حتی بدون حداقلی از ارتباط نیز از هم جدا شوند، مرد می بایست نصف مهر را به زن پرداخت نماید.
چند توصیه در مورد مهریه به جوانان
- دختر خانم ها باید توجه داشته باشند که مهریه به هیچ عنوان ارزش و مبلغ خرید آنها نیست و تنها هدیه همسرشان به آنان است. از قدیم گفته اند که دندان اسب پیشکشی را نمی شمارند! بگذارید مهریه را خود آقایان تعیین کنند.
- خانواده های دختران جوان باید در نظر داشته باشند که مهریه دخترشان را دست مایه چشم و هم چشمی و پز دادن نزد فامیل و آشنایان قرار ندهند و با مهریه زیاد، عشق و محبت داماد را نسبت به دخترشان تحت الشعاع قرار ندهند.
- دختر خانم ها و خانواده های آنان باید بدانند که مهریه زیاد اصلا نمی تواند ضامن خوبی برای حفظ و بقای زندگی مشترک آنان باشد. زیرا اگر مردی تعلّق عاطفی و تعهد اخلاقی نسبت به زن و زندگی خود احساس نکند هیچ دست آویزی برای پایبند کردن وی به زندگی وجود ندارد و او به راحتی قید زندگی کردن با شما را خواهد زد. لذا زندگی خود را با عشق و محبت تضمین کنید و نه با مهریه بالا.
- آقا پسرهای عزیز توجه کنند که مهریه ای که به دختران پیشنهاد می کنند در شان دختر و خانواده وی باشد و در پیشنهاد مهریه نه خساست به خرج دهید و نه حماقت! طوری حساب و کتاب کنید که هم اگر دختر خانم مهریه اش را مطالبه کرد شما از پرداخت آن عاجز نباشید و هم حدی را در نظر بگیرید که با شان دختر مطابقت داشته باشد. این جمله معروف را هم که گفته اند “مهریه را کی داده کی گرفته” از ذهن خود بیرون کنید زیرا امام صادق(ع) می فرمایند: «مردی که زنی را به همسری می گیرد و قصد پرداخت مهریه او را ندارد، عمل او حکم زنا را دارد.» (وسائل الشیعه: ج 15، ص21)
- در جلسه خواستگاری یا بله برون و هنگام صحبت کردن پیرامون مهریه، جوگیر نشوید! تعداد سکه ها را در نظر نگیرید بلکه مبلغ ریالی آنها را محاسبه کنید و بعد اظهار نظر کنید. حواستان باشد که سکه بهار آزادی با سکه های پولی رایج در کشور فرق دارند!!!
