حتما شما هم با افرادی مواجه شدهاید که به علت متغییر بودن احوالاتشان، به آنها برچسب دوقطبی زده میشود. آیا واقعا چنین افرادی دو قطبی دارند؟ آیا همه افرادی که خلق و خوی نوسانی دارند جز مبتلایان به اختلال دو قطبی هستند؟ علل ابتلا و راههای درمان اختلال دوقطبی چیست؟ برای پاسخ به این سوالات با ما همراه باشید.
تعریف اختلال دوقطبی
اختلال دو قطبی (Bipolar disorder) از دسته اختلالات خلقی به شمار میرود. این افراد، مدام بین دو خلق پایین (افسردگی و ناراحتی عمیق و…) و خلق بالا (شیدایی و سرخوشی بالا) جابهجا میشوند. مثلاً دورهای بهشدت فعال میشوند، پرانرژی به نظر میرسند، وارد روابط ناسالم و خطرناک شوند و…؛ اما بعد از مدتی، ممکن است ناگهان غمگین و گوشهگیر شوند، مدام گریه کنند یا عصبی شوند یا از جمعها اجتناب کنند. اختلال دوقطبی براساس شدت، به سه دستهی دوقطبی نوع یک، دوقطبی نوع دو و سیکلوتایمی تقسیم میشوند.
اختلال دوقطبی نوع 1
افراد مبتلا به این بیماری، دورههای مانیا و افسردگی اساسی را تجربه میکنند. البته در دو قطبی نوع یک بیشتر بر دورههای مانیا تاکید میشود. افرادی که به اختلال دو قطبی نوع یک مبتلا هستند، معمولا مشکلات جدیای در عملکرد اجتماعی خود پیدا میکنند. حتی ممکن است با توجه به تشخیص متخصص، نیاز به بستری شدن پیدا کنند.
دوره مانیا
خلق در این حالت به طور نابهنجار بالا و تحریکپذیر است. معمولا سه نشانه از نشانههای زیر در دوره مانیا مشاهده میشود: 1. اعتماد به نفس کاذب یا بزرگمنشی 2. کاهش نیاز به خواب 3. پرحرفی 4. پرش افکار 5.حواس پرتی 6. افزایش فعالیتهای هدفمند 7. رفتارهای تکانشی مانند ولخرجی یا سرمایهگذاری پرریسک
دوره افسردگی اساسی
قطب دیگری که این افراد تجربه میکنند، افسردگی اساسی است. این افسردگی، شدیدترین نوع افسردگیست. در این نوع از افسردگی، معمولا پنج نشانه از نشانههای زیر وجود دارند: 1. ناامیدی و پوچگرایی 2. مشکل اشتها و وزن (افزایش یا کاهش چشمگیر) 3. مشکلات خواب (پرخوابی یا کم خوابی) 4. سراسیمگی یا کندی روانی حرکتی 5. خستگی و فقدان انرژی 6. احساس گناه مفرط 7. مشکل تمرکز 8. افکار خودکشی
اختلال دوقطبی نوع 2
این افراد دورههای هیپومانیا (شیدایی خفیف) را با دورههای افسردگی اساسی تجربه میکنند. این اختلال شبیه دو قطبی نوع یک است؛ با این تفاوت که شدت کمتری دارد. این افراد معمولا در عملکرد اجتماعی و روزمره خود دچار مشکلات جدی نمیشوند و نیاز به بستری ندارند. به بیان دیگر، این افراد مانیا را با شدت کمتری تجربه میکنند و افسردگی در این نوع مهمتر از دو قطبی نوع یک است.
اختلال سیکلوتایمی یا ادواری خویی (نوع 3)
این اختلال مزمنتر از اختلالات دوقطبی نوع یک است؛ یعنی طولانیتر اما با شدت کمتر. در این نوع فرد بیمار هیپومانیک و افسردگی را تجربه میکند. رفتارهای هیپومانیک حالت روانپریشانه ندارند و افراد آسیب کمتری میبینند. نکتهای که در تشخیص این اختلال در نظر گرفته میشود، زمان آن است. اگر این نشانهها دو سال تکرار شوند و در آن فرد بیشتر از دو ماه بدون نشانه نباشد، تشخیص ادواری خویی داده میشود. اگر ادواری خویی درمان نشود، میتواند در درازمدت به دو قطبی نوع یک تبدیل شود.
علل ابتلا به دوقطبی
بیماری دوقطبی اغلب علل زیستی دارد. معمولاً افرادی که دچار این اختلال میشوند، تغییراتی در مغز آنها در مقایسه با افراد عادی دیده میشود. دو قطبی میتواند ریشههای ژنتیکی داشته باشد. اگر والدین یا اقوام نزدیک یک نفر دچار دوقطبی باشند، احتمال ابتلاء آن فرد به دو قطبی بالاتر از افراد دیگر است.
تشخیص و درمان اختلال دوقطبی
این بیماری حتماً باید توسط یک روانشناس یا روانپزشک متخصص تشخیص داده شود و تشخیص افراد غیرمتخصص قابل اتکا نیست. به همین دلیل توصیه میشود برای تشخیص و درمان این بیماری به یک مرکز مشاوره حرفهای مانند مرکز مشاوره یارا مراجعه شود. در صورت تشخیص این بیماری، میتوان از طریق دارودرمانی و رواندرمانی آن را کنترل کرد. درمانهای خانگی اثر پررنگی در کنترل این اختلال ندارند. هرچند که دوقطبی درمان قطعی و صددرصدی ندارد و صرفاً با کمک این اقدامات تا حد قابلتوجهی کنترل میشود.
شباهت دوقطبی با اختلال شخصیت مرزی
بیماری دوقطبی میتواند در بین عموم افراد با اختلال شخصیت مرزی اشتباه گرفته شود. در اختلال شخصیت مرزی فرد در روابط شخصی خود بیثباتی دارند. مثلاً کسی را عاشقانه دوست دارند؛ اما کمی بعد ممکن است این عشق تبدیل به یک نفرت بزرگ شود. هرچند که آنها هم چرخش سریع خلق دارند، اما دورههای افسردگی و شیدایی را تجربه نمیکنند.
ازدواج با افراد دوقطبی
یکی از مواردی که در تستهای قبل از ازدواج بررسی میشود، ابتلای طرفین به اختلال دوقطبی است. تستهای قبل از ازدواج تا حدودی میتوانند زمینه برای ابتلا به این بیماری را نیز بررسی کنند. ازدواج با افراد دو قطبی به هیچ وجه توصیه نمیشود. این افراد ابتدا باید به طور تخصصی تحت درمان بگیرند تا بتوانند سراغ تشکیل یک زندگی جدید بروند.
مشکلات ازدواج با افراد دوقطبی
ازدواج با این افراد میتواند در زمینههای مختلف مانند مسائل عاطفی، مالی و… مشکلآفرین باشد. احتمال خیانت در این افراد بالاست، چون به راحتی وارد روابط نامشروع شوند. از طرفی در مسائل مالی بهشدت ضعیف هستند؛ چون یا مشغول ولخرجی یا سرمایهگذاریهای پرریسک هستند، یا آنقدر ناراحت و افسرده هستند که نمیتوانند سراغ کار کردن بروند. ثبات و آرامش در زندگی این افراد بسیار کم است. این نوسانات و تغییرات بیدلیل میتواند طرف مقابلشان را بهشدت بههم بریزد.
از طرفی خود فرآیند ازدواج بهخودیخود استرسزاست و مسئولیتهایی را به همراه دارد. این استرسها و مسئولیتها میتواند باعث بدتر شدن حال این افراد شود. اگر برای همسرتان این بیماری تشخیص داده شده است، حتماً با یک روانشناس در ارتباط باشید؛ چرا که تعامل با این افراد نیازمند تدابیر مهمیست.
جمع بندی:
اختلال دوقطبی از دسته اختلالات خلقی محسوب میشود که بر اساس شدت و زمان به سه نوع تبدیل میشود؛ دو قطبی نوع یک، دو و ادواریخویی (سیکلوتایمی). تشخیص و درمان این بیماری با یک متخصص است. درمان صددرصدی برای این بیماری وجود ندارد؛ اما میتوان آن را با اقداماتی مانند دارودرمانی و رواندرمانی کنترل کرد. ازدواج با این افراد توصیه نمیشود؛ چرا که هم باعث بدتر شدن بیماری خودشان و هم باعث آزردگی طرف مقابلشان خواهند شد.
