یکی از مولفههای مهم در تعیین شرایط ازدواج در میان جوانان و خانوادهها، وضعیت مالی و اقتصادی به ویژه برای پسر میباشد. مسائل مالی ازدواج یکی از شایعترین سوالات و چالشهای ذهنی جوانان در جلسات مشاوره قبل از ازدواج است. اغلب جوانان و برخی از خانوادهها در این زمینه معتقدند که ازدواج کردن به دلیل تحمیل هزینههای سنگین بر خانواده پسر و دختر، نیازمند وضع مالی خوب و داشتن میزان قابل توجهی از سرمایه است تا بتوان از پس مخارج آن به نحو آبرومند برآمد. علاوه بر این داشتن خانه شخصی و ماشین نیز از بدیهیات و پیش فرضهای اصلی رفتن به خواستگاری است. عدهای نیز البته خلاف این نظر را دارند و قائل به این هستند که ازدواج و تشکیل خانواده به خودی خود هزینه چندانی نیاز ندارد و این رسم و رسومات اضافی و دست و پاگیر خانوادهها و مطالبات غیرمنطقی طرفین است که خرج روی دست آنان میگذارد. لذا همین که فرد تصمیم به ازدواج و تشکیل خانواده بگیرد، خداوند وضع مالی او را بهبود میبخشد. وجود خانه و ماشین نیز در ابتدای زندگی اصلا ضرورتی ندارد و زوجین بدون اینها هم میتوانند یک زندگی خوب را شروع کنند. نقش یک مشاور خانواده خوب این است که ذهنیت جوانان و خانواده آنها را در جلسات مشاوره نسبت به این مسائل اصلاح کند و نگرش صحیح نسبت به شرایط مالی ازدواج را به آنها منتقل کند.
دیدگاه صحیح درباره وضعیت مالی ازدواج
در مورد وضعیت مالی به عنوان یکی از شرایط ازدواج باید گفت که دیدگاه صحیح و متعادل که در جلسات مشاوره پیش از ازدواج باید به جوانان تبیین کرد، این است که فرد نه میبایست وضعیت مالی خوب نداشتن را به عنوان مانعی لاینحل در مقابل تشکیل خانواده و ازدواج تلقی کند و نه میبایست آن قدر به این مساله بی اعتنا باشد که حتی قادر به تامین مخارج و هزینههای ضروری آن هم نباشد. خداوند متعال در قرآن میفرماید: «وأنکحوا الأیامی منکم… إن یکونوا فقراء یغنیهم الله من فضله» جوانان بدون همسر را همسر دهید… اگر فقیر باشند، خداوند، با فضل و رحمت خود، آنان را غنی و بی نیاز میکند. یک مشاور خانواده مجرب و باسواد از این آیه اینگونه برداشت میکند که خداوند به کسانی که برای رضای خدا و نیز با توکل و اعتماد به او اقدام به ازدواج و تشکیل خانواده میکنند به نوعی تضمین میدهد که به رزق و روزی آنها برکت داده و فقر و نداری آنها را به غنا تبدیل میکند. لذا برای ما روشن میشود که اصرار افراد و خانوادهها برای داشتن خانه و ماشین و سرمایه زیاد به عنوان شرط ازدواج، امری نادرست و به نوعی مانع تراشی محسوب میشود.
اما از طرف دیگر این آیه و روایاتی به این مضمون که در ادبیات دینی ما بسیار به چشم میخورند، نباید دست آویزی جهت بی گدار به آب زدن جوانان جهت قدم برداشتن در این مسیر نه چندان آسان شود. زیرا این سستی و بی تدبیری خلاف مبانی معرفتی ما به ویژه در حوزه کفاف معیشت و کسب رزق و… است. این حقیقت که خداوند به وسیله تشکیل خانواده و ازدواج به فقر ما غنا میبخشد، لزوم تدبیر و تلاش ما را انکار نمی کند. اگر ما دست روی دست بگذاریم و در مسیر کسب روزی و فراهم کردن ضروریات تشکیل خانواده تلاش نکنیم، انتظار جبران کردن تنبلیهای خود از خداوند خیال باطل است. برخی از افراد گمان میکنند که خداوند متعال بدهکار آنان است و طلبکارانه منتظر عنایتی از سوی خداوند هستند بی آنکه تلاشی در این مسیر صورت دهند. قدیم ترها معروف بود که میگفتند «از تو حرکت، از خدا برکت» یعنی تا ما گامی در مسیر زندگی و کسب روزی برنداریم خداوند هیچ برکتی به زندگی ما نخواهد داد.
سوالات پرتکرار درباره شرایط مالی ازدواج
در این قسمت پرسشها و سوآلات رایجی را که افراد در سن ازدواج به ویژه آقا پسرها در ذهن خود دارند را مطرح کرده و پاسخ آنها را به صورت کاربردی عرض خواهیم کرد.
سوآل: لطفا در مورد جایگاه وضعیت مالی در ازدواج توضیح دهید. من قصد ازدواج دارم اما ترس از مسائل مالی و معیشتی ناشی از عدم ثبات اقتصادی جامعه بنده را از گرفتن یک تصمیم قاطع و مصمم بازمی دارد. به نظر شما من باید چه کار کنم؟
پاسخ: وضعیت مالی مناسب یکی از شرایط ازدواج است اما شرط مهم و اساسی آن نیست و کسی هم از شما انتظار تمام و کمال بودن در زمینه مسایل مالی را ندارد. برای ازدواج باید حداقلهای اقتصادی فراهم بوده و پسر به اصطلاح دارای عُرضه و جنم کاری باشد تا خانواده دختر بتوانند به آینده او امید داشته باشند. قرار نیست شما یک خانه شخصی یا توانایی اجاره خانه در نقاط خاصی از شهر را داشته باشید. همین که بتوانید گلیم خودتان را از آب بیرون بکشید، سرمایهای داشته باشید که با کمک خانواده، گرفتن وام یا حتی کمک کردن با رضایت قلبی همسر، مبلغ آن به حد اجاره یک خانه متوسط و در شان شما و همسرتان برسد کافی است. داشتن شغلی که بتوانید روی درآمد آن تا مدت یکی دو سال حساب کنید و دانستن مهارتی که به شما اعتماد به نفس بدهد که در صورت از دست دادن کارتان باز هم توانایی پیدا کردن شغل را دارید اهمیت دارد. مهمتر از توانمندی مالی، نگاه به آینده و قدرت برنامه ریزی و مدیریت منابع است. این که بدانید چقدر پول دارید، چقدر میتوانید در 6 ماه، یک سال و 5 سال آینده درآمد داشته باشید (مسلما به طور نسبی) و میخواهید با این رقم چه کارهایی بکنید، اگر تلاشتان را بیشتر کنید به چه ثباتی خواهید رسید و برای بیشتر کردن تلاشتان چه مسیرهایی پیش روی شماست، این ها نشان دهنده قدرت مدیریت و برنامهریزی شما خواهد بود. در توصیههای دینی ما همیشه گفته شده ازدواج کنید تا برکت به زندگیتان بیاید. با توکل به خدا ازدواج کنید و نگران دخل و خرجتان نباشید که از جایی که فکرش را نمی کنید تامین میشود. واقعیت این است که توکل کردن همیشه با آرامشی همراه است که به جز برکت ویژه الهی، قدرت بیشتری به شما میدهد تا زندگیتان را مدیریت کنید. توکل کردن یعنی خیالتان راحت باشد که هیچ وقت دست خالی نمیمانید. در آخرین لحظه همیشه خداوند به دادتان میرسد و زندگیتان را حفظ میکند. این قاعده را در مورد مسایل مالی ازدواج میتوانید از متاهلها بپرسید. دوستان متاهلتان به شما خواهند گفت که بارها به چشم خودشان دیدهاند که در گرفتاریها از جایی که فکرش را نمیکردهاند، تامین شدهاند. بنابراین به جای آن که همه زندگیتان را صرف چرتکه انداختن و دلهره داشتن کنید، توکل کنید و مطمئن باشید که روزی شما از قبل مقدر است. فقط کافی است شما تلاشتان را بکنید و به قدر سهمی که در دنیا دارید، زحمت بکشید تا این روزی از درهای مختلفی که به رویتان باز شده، سر برسد.
سوآل: من یک پسر 28 ساله هستم که تا به امروز مشغول درس خواندن و خدمت سربازی بودم و پس انداز مالی چندانی ندارم. اما وضعیت شغلی که اخیرا کسب کردهام خوب و دارای حقوق مکفی است. به نظر شما برای ازدواج کردن همین الان اقدام کنم یا چند سال صبر کنم تا مقداری پس انداز کنم و بعد اقدام نمایم؟
پاسخ: با توجه به این که سن شما در حال بالا رفتن است و به نظر میرسد تا همین الان هم کمی برای ازدواج کردن شما دیر شده است، و نیز با عنایت به این که بنا به گفته خودتان با این وضعیت شغلی مناسب، انشاءالله آینده مالی خوبی نیز خواهد داشت، اگر میتوانید گزینهای را به عنوان شریک زندگی خود انتخاب کنید که فردی ساده زیست و قانع و اهل سازش باشد و بتواند با شرایط فعلی شما همراه شود حتما همین الان اقدام به تشکیل خانواده نمایید. ولو این که دوران نامزدی شما مقداری هم طولانیتر شود، ازدواج کردن شما از عدم آن بسیار بهتر و قابل ترجیح است. نگران خرج و مخارج ابتدایی همچون نامزدی و عقد و… هم نباشید. وعده الهی مبنی بر برکت روزی شما تخلف ناپذیر است.
سوآل: دختری هستم در سن ازدواج که با وجود خواستگاران متعدد تصمیم به ازدواج ندارم. زیرا وضعیت مالی خانوادهام چندان مناسب نیست و قادر نیستند برای من جهیزیهای در حد شان خانواده خواستگارانم مهیا کنند و من به دلیل حفظ آبرویم به آنها جواب رد میدهم. به نظر شما من باید چه کار کنم؟
پاسخ: اولا باید توجه داشته باشید که تامین جهیزیه به هیچ وجه وظیفه و تکلیف شرعی خانواده عروس نیست و از گذشته به عنوان لطف و کمک خانواده دختر برای شروع زندگی دختر و دامادشان به آنان هدیه داده میشد. لذا جهیزیه هدیه خانواده و پدر شما است نه وظیفه او. ثانیا شان افراد را وسیله زندگی آنان تعیین نمیکند بلکه ویژگیها و خصوصیات انسانی و اخلاقی آنان است که شان و آبروی به آنها میبخشد. اگر خواستگاری دارید که شما را به خاطر خودتان و ویژگیهای اخلاقی و رفتاری شما انتخاب کرده است، او را به خاطر نداشتن جهیزیه آن چنانی رد نکنید. این کار پشت پا زدن به سرنوشت خودتان است. لوازم زندگی فرع بر مسائل دیگر است و هیچ اصالتی ندارد. ضمن این که اگر برای رضای خدا پا در این عرصه بگذارید خداوند به شما و خانوادهتان برکت خواهد داد و هزینه تامین جهیزیه نیز یقینا فراهم خواهد شد.
سوآل: جوانی هستم 21 ساله که فعلا مشغول تحصیل هستم. وضعیت مالی خود و خانوادهام نیز چندان مناسب نیست و در حد متوسط پائین هستیم. خانوادهای مذهبی دارم و خودم نیز پایبند شرعیات میباشم. مدتی است که به دختری در دانشگاه علاقمند شدهام و از سویی هم شور جوانی و اقتضائات طبیعی و غریزی این سن مرا آزار میدهد و مرا به سمت گناه سوق میدهد. به نظر شما اگر به آن دختر پیشنهاد ازدواج بدهم میپذیرد؟ ایا اساسا این کار من با توجه به شرایطی که عرض کردم صحیح است؟
پاسخ: وضعیت مالی در ازدواج جزء شرایط درجه دوم و کم اهمیتتر است و شرط اساسیتر و اصیلتر پیدا کردن گزینه مناسب از هر جهت و رشد عقلانی و عاطفی خود شما میباشد. اما در خصوص شرایط شما به نظر میرسد بهترین راه این است که شما فعلا از این کار صرف نظر کنید و صبر پیشه کنید تا هم اولا انتخاب شما کمی پختهتر شده و علاقه شما به آن دختر خانم محک بخورد. ثانیا اشتغال شما به تحصیل تمام شده و وارد فضای اشتغال شوید تا توانائی تامین حداقلی از درآمد را برای افتادن در این مسیر کسب نمایید.
