کودکان بعد از یکسالگی شروع به راهرفتن میکنند و دنیای جدیدی به رویشان باز میشود. آنها که یک سال بدون هیچ محدودیتی دست به هرکاری زدهاند، حالا شروع به راهرفتن کردهاند. اگر همچنان بدون محدودیت باشند، ممکن است بهزودی به خودشان آسیب بزنند. اینجا وقت ایفای نقش والدین است. آنها باید اولین اقدامات تربیتی و تأدیبی را برای فرزندشان انجام دهند. اما سؤال اینجاست تربیت کودک یک ساله که حتی زبان را بهخوبی نمیفهمد، چگونه است؟
در ادامه به اصول تربیتی کودکان یکساله میپردازیم. تربیت سالم و متعادل در کودک یکساله، مثل یک مثلث است و سه رأس مهم دارد: 1. انتظارات واقعبینانه 2. اصلاح محیط 3. تعیین محدودیتها
رأس اول تربیت کودک : انتظارات واقعبینانه
در تربیت کودک خود، اول از همه باید بدانید که از یک کودک یک ساله چه انتظاراتی باید داشته باشید؟ صحبتکردن با سایر والدین و وقت گذراندن با سایر کودکان یکساله میتواند در این امر به شما کمک کند. ترجیحاً این مرحله را با همراهی والد دیگر بگذرانید تا حین برخورد با کودک دچار اختلاف نشوید. هنگامی که والدین پتانسیل واقعی کودک خود را بشناسند، میدانند که کدام رفتار کودک فزونطلبی است و کدام نه.
شما باید بدانید که کودک شما در این سن، هرچند که تلاش میکند با شما مقابله کند، اما همچنان تمایل شدیدی به تقلیدکردن از شما دارد و در جستوجوی تأیید شماست. هنگام مشاهده رفتار خوب از کودکتان، تشویقکردن را فراموش نکنید. کودک در این سن، همه آنچه را که انتظار میرود، انجام نخواهد داد؛ اما هنگامی که موفقیتهای او را با یک لبخند پاسخ میدهید، احتمال تکرار این رفتار او را بیشتر میکنید. این توجه و واکنش مثبت نه تنها در تربیت کودک یکساله، بلکه در ادامه فرآیند تربیتی هم بسیارموثر است.
رأس دوم تربیت کودک: اصلاحکردن و تعدیل محیط
دومین رأس مهم در تربیت کودک یک ساله، متناسبسازی محیط خانه و جایی است که کودک شما در آن رشد میکند. محیط خانه باید طوری چیده شود تا ضمن بازی کردنش، ایمنی کودک و وسایل حاضر درصحنه حفظ شود. باید فضا طوری باشد تا کودک بتواند با دویدن یا بالارفتن از اشیای موجود، انرژی خود را مصرف کند. توجه داشته باشید که اگر بخواهید او را در یک محیط کوچک و خیلی محدود نگه دارید، احتمالاً در فرآیند تربیت دچار مشکل میشوید. وقتی او به مدت طولانی در یک گوشه بنشیند یا از دست زدن به چیزهایی که دوست دارد منع شود، بهسختی میتواند رفتار درستی انجام دهد.
حواستان باشد که مثل یک هلیکوپتر، در محیط بازی کودکتان نچرخید! او به والدینی نیاز دارد که هر از گاهی از او دور شوند. همواره چهارچشمی حواستان به بچه باشد؛ اما گاهی از نزدیک و گاهی از دور. او به شدت میل به مستقل بودن دارد. اگر مدام در میدان دید او باشید، ممکن است وارد فضای کشمکش با کودک خود بشوید. او نیاز دارد زمانی را برای خودش داشته باشد.
منحرفکردن فکر و حواس بچهها از رفتار نادرست، یکی از مؤثرترین روشها برای تعدیل محیط در لحظه است. مثلا اگر کودک هنگام غذا پختن سروکلهاش پیدا شد، کار آسانی را به او محول کنید. بهعنوان مثال بازیکردن با آب داخل سینک میتواند برایش سرگرمکننده باشد. اگر علاقه به ریختن کمدها و کشوها دارد، از قبل محتویات آنها را با وسایل بیخطر بچینید. شاید این روشها در تربیت کودک صددرصد جواب ندهند، اما برای شروع فرآیند تربیتی، قدمهای خوبی هستند.
رأس سوم: تعیین محدودیت
شما باید در خانه، دارای قوانین مشخصی باشید. قوانین ایجاد شده باید بهاندازهای اهمیت داشته باشند که بهطور مداوم اجرا شوند. اجرای گاهبهگاه قوانین، نه تنها منجر به کاهش رفتار نادرست نمیشود، بلکه موجب بروز سوءرفتار بیشتری از کودک میشود. برای تعیین محدودیتها، والدین باید در تنظیم و اجرای قوانین، به توافق اصولی برسند. همچنین باید در موقع شکستهشدن قوانین، آمادگی لازم برای واکنش را داشته باشند. اغلب والدین در مسائلی مانند امنیت و ایمنی بچهها، اختلاف ندارند. اما ممکن است در برخی رفتارها مانند پرتکردن وسیلهها و… دچار اختلاف باشند. اگر اختلافها از قبل حل نشوند، ممکن است در فرایند تربیت کودک مشکلاتی ایجاد شود.
بعد از اعمال قوانین، سعی کنید در برابر رفتار نادرست کودک، بهسرعت، اما با آرامش مداخله کنید. کودک یکساله چندان زبان تذکر و هشدار را نمیفهمد. شما باید بهجای هشداردادن، نزد کودک بروید، آن قانون را اجرا و به آن عمل کنید. مثلا اگر پرت کردن یا کوبیدن وسیله ممنوع است، آرام آن وسیله را بردارید و کناری بگذارید. برای تذکر هم فقط بهآرامی یک جمله بگوید که: وسایل را نباید پرت کرد. تلاش نکنید تا مفهوم جمله را عمیقا به او بفهمانید. اگر این رفتار دوباره تکرار شد، مجددا همین مراحل را طی کنید. اگر بداخلاقی کرد، با آرامش منتظر بمانید. بعد از اینکه این اتفاق چند بار تکرار شد، کودک بالاخره پیام شما را دریافت میکند.
با همهی این تفاسیر، لحظاتی وجود دارند که دوست دارید در برابر بیقانونی کودکتان فریاد بکشید. معمولا در چنین شرایطی، کودک مصرانه و به شکل تهاجمی مشغول قانونشکنی است. این اتفاق بالاخره خواهد افتاد و شما باید از قبل برای چنین شرایطی آماده باشید. اگر آمادگی لازم را کسب نکنید، ممکن است در آن شرایط با داد و بیداد یا کتکزدن، تلاشهایی که برای تربیت کودک خود کردهاید را به باد دهید. بهتر است برای مواجهه با چنین رفتارهایی، از تکنیک وقفه استفاده کنیم.
وقفه:
این تکنیک یکی از بهترین تکنیکهای عملی در تربیت کودک یکساله است. اگر روشهای دیگر کارساز نبود و کودک با تهاجم رفتار کرد، سراغ این روش میآییم. زمانی که کودک قانونی را مصرانه شکسته است، به طرف او بروید و تذکر بدهید: “بازی با سیم برق ممنوع!” سپس یک مکان ساده و دور از آن محل را در نظر میگیریم و با کودک به آنجا میرویم. (مثل زیر پله، اتاق و…). بعد به مدت یک دقیقه باکودک آنجا مینشینیم یا منتظر میمانیم. حتما توجه دارید که یک دقیقه برای کودک بسیار زیاد محسوب میشود. بعد از پایان یک دقیقه اجازه میدهیم تا او به فضای بازی خود بازگردد. اگر به قانونشکنی ادامه داد، دوباره وقفه را تکرار میکنیم. در نهایت کودک برای اینکه مانع از تجربه کردن مجدد وقفه بشود، دست از آن رفتار نادرست خواهد برداشت.
جمعبندی:
تربیت کودک یکساله سه رأس مهم دارد: اولا باید انتظارات واقعبینانهای نسبت به رفتارهای کودک داشته باشید. ثانیا باید محیط خانه را کاملا برای کودک خود ایمن کنید تا آزادانه مشغول اکتشاف در محیط شود. در نهایت، همراه با والد دیگر، قوانینی وضع کنید و سعی کنید همه را اجرا کنید. اجرای نصفه نیمه قوانین مؤثر نخواهد بود. برای اجرای قوانین در حالت عادی، نیاز نیست مدام آن را به بچهها یادآوری کنید. بلکه شخصا باید جلو بروید و رفتار درست را به شکل عملی اجرا کنید. در صورت بروز رفتار تهاجمی کودک در برابر قوانین، میتوانید از تکنیک وقفه استفاده کنید. درصورتیکه در فرایند تربیت کودک خود دچار مشکل جدی شدهاید، میتوانید با مشاوران کودک مرکز مشاوره یارا تماس بگیرید و از آنها راهنمایی بخواهید. روزهای خوبی را برای شما و دلبندتان آرزومندیم.
