عدهای از افراد مذهبی، به علم روانشناسی بیاعتماد هستند. تضاد فرهنگ غربی (که خاستگاه علم روانشناسیست) با فرهنگ ایرانی-اسلامی، یکی از مهمترین دلایل این بیاعتمادی است. این تضاد زمانی پررنگتر میشود که یک روانشناس، بدون اطلاع از اعتقادات افراد مذهبی، بخواهد به آنها مشاوره بدهد. هرچند که یک روانشناس موظف است تا بدون سوگیریهای مذهبی حرفهای مراجع را بشنود؛ اما باورهای دینی اغلب در تکتک اعمال و افکار یک فرد موثر هستند. ارائهی راهکارهای ممنوعه مانند ارتباط با جنس مخالف، خودارضایی و موارد این چنینی، تنها گوشهای از مشکلاتی است که افراد مذهبی هنگام مراجعه به روانشناس تجربه میکنند. به همین علت است به افراد متدین توصیه میشود تا یک مشاور مذهبی انتخاب کنند تا درگیر چنین مسائلی نشوند. اما آیا هر روانشناسی که ظاهر مذهبی داشت، یک مشاور مذهبی محسوب میشود؟ در این مقاله به بررسی ملاکهای مهم یک روانشناس مذهبی میپردازیم.
داشتن تحصیلات آکادمیک و سوابق کاری در زمینه روانشناسی
یادتان نرود که قدم اول این است که شما باید یک “مشاور” و یا “روانشناس” مذهبی انتخاب کنید؛ نه اینکه سراغ فردی مذهبی بروید که صرفا تجربهی چند مشاوره یا راهنمایی جزئی به دیگران را دارد. مشاوره و روانشناسی حیطههای حساسی هستند و نمیتوان بدون تحصیلات حرفهای و آکادمیک در آن زمینهها فعالیت جدی داشت. متاسفانه افرادی هستند که صرفا به دلیل داشتن ظاهری مذهبی و فن بیان خوب، در جامعه به عنوان یک مشاور مذهبی پذیرفته شدهاند. افراد مذهبی غیرمتخصصی که بدون تخصص لازم وارد چنین کارهایی میشوند، عملا آموزههای دینی خود را زیر پا میگذارند.
اطمینان پیدا کردن از تخصص مشاوری که پیدا کردهاید کار سختی نیست. کافیست به سایت نظام روانشناسی مراجعه و در قسمت جستوجوی اعضا، نام مشاور مد نظرتان را جستوجو کنید. در صورتی که شخص مدنظر شما در هیچ کدام از نتایج جستوجو در این سایت مشاهده نشد، یعنی این فرد صلاحیت و مجوز قانونی برای مشاوره تخصصی را ندارد.
داشتن اطلاعات کامل دینی مشاور مذهبی
مشاور مذهبی باید اطلاعات کافی از باورهای اصلی، چهارچوبها و ادراک افراد مذهبی داشته باشد. ترجیح این است که ابتدا سراغ روانشناسهایی بروید که علاوه بر تحصیلات روانشناسی، تحصیلات دینی یا حوزوی هم داشته باشند. این افراد احتمالا تسلط بیشتری بر مواضع دینی دارند و در دریافت حرفها و احساسات شما دچار سوتفاهم نخواهند شد.
در صورتی که موفق نشدید چنین مشاوری پیدا کنید، میتوانید سراغ افرادی بروید که باورهای مذهبی همسو با شما دارند. با پرس و جو از مراجعان قبلی یک مشاور و بررسی سوابق او احتمالا میتوانید به نتایج دقیقی برسید. در نهایت اگر تمکن مالی مناسبی دارید، میتوانید یک جلسه به صورت آزمایشی مشاوره بگیرید تا این موضوع را بررسی کنید. اگر مشاور مدنظر شما، رفتارش متضاد با قواعد مذهبی بود، تقریبا میتوان گفت که این فرد برای شما مناسب نخواهد بود.
مراجعه به یک مرکز مشاوره مذهبی
با این کار، عملا دو مرحلهی قبلی را برای پیدا کردن مشاور مذهبی به طور یکجا انجام دادهاید. مراکز مشاوره مذهبی و اسلامی زیادی وجود دارند که در پاسخ به نیاز افراد متدین به روانشناس تاسیس شدهاند. یکی از بهترین مراکز مشاوره اسلامی در تهران، مرکز مشاوره یارا است. اگر فردی مذهبی هستید و نیاز به مشاور یا روانشناس دارید، میتوانید به مرکز مشاوره یارا که در شرق تهران واقع شده مراجعه کنید. روانشناسان این مرکز، در حیطههای مختلفی اعم از کودک، خانواده، زوج درمانی و…. فعالیت دارند.
انتخاب مشاور مذهبی همجنس
در صورتی که تقیدات دینی بالایی دارید، به شما توصیه میشود که ترجیحا به مشاور همجنس مراجعه کنید. ممکن است به دلیل حریمی که در ارتباط با نامحرم قائل هستید، نتوانید مسائل خود را به راحتی با مشاور غیرهمجنس درمیان بگذارید؛ حتی اگر آن فرد یک فرد مذهبی باشد. خودسانسوری در جلسات مشاوره، باعث میشود این جلسات بیثمر و بینتیجه باشند. مشاور شما باید کسی باشد که بتوانید بدون رودربایستی، مسائل و دغدغههای خود را با او مطرح کنید.
بررسی روانشناس اسلامی؛ آری یا نه؟
یک سوتفاهمی که ممکن است در پیدا کردن مشاور مذهبی پیش بیاید، این است که روانشناس مذهبی با روانشناس اسلامی اشتباه گرفته شود. کسی که تحصیلات روانشناسی اسلامی دارد، احتمالا فردی مذهبی است. اما باید به این نکته توجه کنید که تخصص این افراد در عملی کردن تعالیم اسلامی بهصورت روزمره و مفيد با روشهای كاربردی است. برای امور جدیتر مانند رواندرمانی، زوج درمانی و… بهتر است سراغ یک مشاور مذهبی که در زمینه روانشناسی بالینی و عمومی تخصص دارد، بروید.
راهکارهایی برای مواجهه با مشاور غیرمذهبی
در صورتی که به هیچ وجه نتوانستید یک مشاور مذهبی مناسب با شرایط خود پیدا کنید، نباید صورت مسئله را پاک کنید. اگر مسئلهای که به خاطر آن نیاز به مشاوره پیدا کردهاید حل نشود، ممکن است در آینده تبدیل به یک بحران بزرگتر در زندگیتان بشود. در این مرحله شما باید مشاورانی که افکار ضددینی دارند را از مشاورانی که به عقاید دینی افراد احترام میگذارند، تفکیک کنید. گروه اول را کنار بگذارید و سراغ گروه دوم بروید. گروه دوم حتی اگر خودشان هم یک مشاور مذهبی نباشند، تلاش میکنند باورهای مذهبی شما را درک کنند.
به آنها توضیح دهید که چه محدودیتهایی دارید و قلبا تمایل ندارید که این محدودیتها را بشکنید. آنها را محترمانه در جریان توصیههایی که مجاز به انجام آنها نیستید قرار دهید. به مشاورتان بگویید که توضیح چنین مواردی، از روی عدم اعتماد به او نیست، بلکه تلاش میکنید جلسات مشاوره و درمان را به خوبی پیش ببرید.
جمع بندی
پیدا کردن یک مشاور مذهبی به یکی از مهمترین دغدغهی افراد مذهبی تبدیل شده است. در انتخاب یک مشاور مذهبی باید به این چند مورد توجه داشته باشید: اولا مشاور مدنظرتان باید تحصیلات حرفهای و آکادمیک در زمینه روانشناسی و مشاوره داشته باشد. ثانیا اطلاعات کافی از چهارچوبهای دینی داشته باشد و مذهبی بودن در ظاهرش خلاصه نشود. در صورتی که به هیچ صورتی نتوانستید یک مشاور مذهبی مناسب پیدا کنید، سراغ مشاوری برید که به عقاید دینی افراد احترام میگذارند. محترمانه برای او محدودیتهای خود را توضیح دهید و از او کمک بخواهید تا در مسیر مشاوره شما را همراهی کند. در صورت تمایل برای ارتباط با مشاوران مذهبی در حیطههای مختلف، میتوانید به مرکز مشاوره یارا مراجعه کنید.
