حقوق متقابل زوجین

علم مشاوره ازدواج و خانواده براین باور است که زن و شوهر در مقام زوجیت و همسری نسبت به یکدیگر دارای وظایف و حقوق متقابلی هستند که می بایست در درون خانواده به آن وظایف پایبند باشند تا بتوانند زندگی موفقی را در کنار یکدیگر تجربه کنند. در جلسات مشاوره خانواده و زوج درمانی این نکته بسیار شایع است که زوجین نسبت به حقوق و تکالیف یکدیگر آشنایی کامل ندارند و مشاور خانواده سعی می کند این حقوق را در لابلای مباحث و جلسات مشاوره به آنها بازگو نماید. در این مقاله به برخی از مهمترین این حقوق متقابل اشاره می کنیم:

1- احترام و تکریم یکدیگر

در زندگی مشترک شاید رعایت کامل آداب امکان پذیر نباشد ولی وجود احترام متقابل اصلی اساسی است. بزرگداشت و تکریم شخصیت نیاز طبیعی هر انسانی است. انسان به دلیل غریزه حب ذات که در طبیعت او نهاده شده به ذات خویش علاقه دارد و مایل است دیگران نیز شخصیت او را بپذیرند و گرامی بدارند. اگر نیاز طبیعی تکریم شخصیت هر فرد در خانواده تامین شود احساس آرامش و اعتماد به نفس می کند. توانایی های خود را به کار بسته و با دلگرمی و امید به موفقیت و کسب رضایت اعضای خانواده در مسیر زندگی قدم برمی دارد.

از سوی دیگر درگیری ها و اختلافات آشکار میان زن و مرد هنگامی پدید می آیند که پرده حرمت میان آن دو دریده شده و طرفین برای یکدیگر ارزش و احترامی قائل نباشند. چنان چه کرامت انسانی حفظ شود سوءظن و بدبینی ها سراسر وجود او را فرا می گیرد و در پی انتقام جویی برخواهد آمد. از این رو در احادیث معصومین علیهم السلام درباره کسانی که تحقیر شده اند و به عزت نفس آنها خدشه وارد شده است، روایت های زیادی وجود دارد. امام صادق علیه السلام می فرمایند: «ما من رَجُلٍ تَکبّرَ أَو تَجبَّرَ الّا لذلَّةٍ یَجدُها فی نَفسِهِ؛ هیچ کس تکبر و طغیان نمی کند مگر در اثر ذلتی که در نفس خویش احساس می کند. »(وسایل الشیعه: ج15، ص380)

مهمترین شیوه برای جلوگیری از پیدایش درگیری ها میان زن و شوهر تحکیم روابط آنان است. تکریم همدیگر طرفین را به یکدیگر علاقه مند می کند. حرمت گذاردن به هم یک حسن است و هر زن و مرد باید نکات مثبت زندگی همسر خود را بیابند و او را برای آن نکات مثبت تکریم کنند.

2- محبت و عشق ورزی

برترین نقش همسر برای همسر، برآوردن نیازهای روحی – روانی اوست و به راستی نیاز آدمی به همسر هم دل، از نیاز به آب و نان و هر نیازمندی دیگری بسیار برتر و بیشتر است. این نیاز در سراسر زندگی چه جوانی چه میانسالی و چه پیری هم در زن و هم در مرد وجود دارد. زن و شوهر باید یکدیگر را واقعا دوست داشته باشند و این علاقه مندی و دوستی را هر از چندی ابراز کنند. زن باید بداند که شوهرش به مهرورزی او نیاز دارد و این برای او مانند آب خنک و گوارایی است که در گرمای تفتیده یک روز تابستانی به خسته و تشنه از راه رسیده ای بدهند. نیاز مرد به محبت همسر نیاز ویژه ای است و معنای این سخن آن است که هرگاه مردی مورد محبت دیگران جز همسرش قرار گیرد، محبت آنان هرگز جای محبت همسرش را پرنمی کند. در حالی که اگر همسر مرد به او محبت کند بی مهری دیگران چندان برای او گران نمی آید. مرد هم باید بداند که همسرش می خواهد مطمئن باشد که شوهرش او را از ته دل دوست دارد و می خواهد این معنا را هر از چندی از زبان او بشنود.

محبت به همسر و مهرباني با او يكي از راه‌كارهاي اساسي براي شيريني و شادكامي زندگي زناشويي و يكي از آموزه‌هاي اخلاقي اسلام است. اين شاه‌كليد خوشبختي گرچه دو جانبه بوده و هم زن و هم مرد موظف هستند تا به آن ملتزم باشند، ولي باید توجه داشت که زن عاطفي‌تر و احساسي‌تر از مرد بوده و وجودش لطيف‌تر از مرد است، از اين ‌رو نياز زن به محبت و مهرباني، بيش از مرد مي ‌باشد.

لازمه شادابي و نشاط رواني زن و مرد، به ‌ويژه زن اين است كه خود را محبوب همسر خويش ببيند و از عشق و علاقه او به خودش مطمئن باشد. اگر زن در مورد محبت و علاقه همسرش به خود، ترديد كند يا به علاقه او به افراد ديگر پي‌ ببرد، احساس درماندگي و ناتواني عاطفي به او دست مي‌دهد و از اينكه نتوانسته عواطف شوهر را تصرف كند، احساس خسران مي‌ كند. در نتيجه اين احساس، ممكن است رو به پژمردگي نهاده و از نشاط روحي ‌او كاسته شود. اين مسئله چنان بر روان زن تأثير مي‌گذارد كه موجب كمتر شدن علاقه او به فرزندانش نيز مي‌شود؛ يعني حتي عاطفه مادري نيز به شدت از عواطف شوهر به زن تأثير مي ‌پذيرد. حمايت و مهرباني قلبي مرد، آن ‌قدر براي زن ارزش دارد كه زندگي زناشويي بدون آن براي زن قابل تحمل نبوده و هرگز احساس خوشبختي نمي‌كند.

زن به سبب ويژگي‌ هاي خاصي كه دارد اغلب نمي‌تواند به طور مستقيم از بي ‌مهري يا كم‌ توجهي شوهرش به خود گلايه كند؛ گويي اين كار را يا در شأن خود نمي ‌داند و يا آن را مايه تحقير خود و چه ‌بسا مايه تحقير شوهر بداند. حال اگر از چنين وضعي پيوسته رنج ببرد، آثار نامطلوب اين احساس دروني به مرور زمان در رفتارهاي او با اعضاي خانواده، به ‌ويژه همسر پديدار مي ‌شود. زن اگر از عواطف همسري ارضا شود، عالي ‌ترين احساسات خود را نثار شوهر کرده و بيشترين فداكاري را نثار زندگي و شوهر خواهد كرد. بنابراين، مهم ترين وظيفة اخلاقي و انساني مرد اين است كه همسر خود را از همان آغاز زندگي از محبتي كه به او دارد، آگاه سازد و پيوسته با نثار محبت و انجام كارهايي كه نشان‌ دهنده علاقه و عشق او به همسر است، او را مطمئن كرده و سعي كند با بذل محبت و مهرباني، نهال نو رسيده زندگي زناشويي را سيراب و سرسبز سازد. زن نياز دارد كه حرف ‌هاي پرمهر و محبت را به طور مداوم بشنود، با شوهرش بيرون برود، در تحسين و تمجيد از هر چيزي با شور و شوق شوهرش شريك شود و نيز يكي شدن واقعي با همسرش را در سكوتي لذت ‌بخش تجربه كند. عشق براي زن به معناي علاقه دايمي و در سطح عالي است، و به همين علت است كه مي ‌خواهد هميشه در كنار شوهرش باشد. زن براي مدت زماني كه شوهرش در كنار اوست، ارزش قائل است.

از سوی دیگر نیز زن بايد به شوهر خود عشق و علاقه داشته و از اظهار محبت به او دريغ نكند و علاقه خود را به روش ‌هاي گوناگون بيان نمايد و از خدمات مرد و تلاش او قدرداني كرده و با برجسته كردن فداركاري‌هاي مرد، توجه خود را به او ابراز كند. ابراز علاقه زن به شوهر علاوه بر جلب رضايت و عواطف شوهر، باعث افزايش انگيزه مرد براي تلاش و تأمين آسايش خانواده و نيز رضايت ‌خاطر مرد از زندگي شده و احساس ارزشمندي را در خانواده در پي دارد.

عشق و محبت زن و شوهر نسبت به یکدیگر مایه آرامش و آسایش یکدیگر است و خداوند متعال نیز در آیات قرآن بر این واقعیت صحه گذاشته است:

«وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُم مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ»

و از نشانه های او این است که از جنس خودتان همسرانی برایتان آفرید تا درکنار آنها آرامش یابید و میانتان دوستی و رحمت برقرار کرد بی شک اندیشمندان در این کار خدا نشانه هایی بر حکمت او می یابند.

چند توصیه مهم…

1- فقط به اظهار محبت نسبت به همسرتان اکتفا نکنید بلکه کردار خود را نیز هماهنگ با گفتار خود به گونه ای تنظیم و ارائه نمایید که موید اظهار مهر و عاطفه تان باشد.

2- بخشی از اوقات زنده خود را در شبانه روز خاص همسرتان قرار دهید و این فرصت را صرف پیشرفت او نمایید و از صمیم قلب خود را علاقه مند به پیشرفتش نشان دهید.

3- زن و شوهر شبیه هم نیستند و نباید هم باشند چون هر یک نقش خاصی را در زندگی به عهده دارند. بلکه وجودشان مکمل و متمم یکدیگر است. تلاش کنید که واقعا شخصیت همسر خود را تکمیل کنید چون بخشی از شخصیت همسرتان مرهون تلاش های شماست.

4- به جای آنکه درصدد تملک کامل همسرتان باشید و هر یک به دیگری شدیدا وابسته شوید به محبت سالم و عواطف صحیح اکتفا کنید. زیرا عواطف خیلی شدید سرخوردگی هایی نیز به دنبال دارد.

5- قبل از این که همسرتان را علاقه مند به خود سازید استعداد محبوبیت را در خود افزایش دهید.

3- حسن معاشرت

يكي از حقوق و وظايف متقابل و مشترك زوجين (زن و شوهر) حُسن معاشرت آنها با يكديگر است. به عبارت ديگر، زن وظيفه دارد با شوهرش به نيكي معاشرت كرده و نيز حق دارد از شوهر خويش حُسن معاشرت بخواهد، چنان‌كه مرد نيز حق دارد از همسر خويش تكريم و معاشرت نيكو طلب كرده و هم موظف است با همسرش به نيكي و مهرباني رفتار كند. در زندگي زناشويي آنچه بيش از همه اهميت دارد آن است كه زن و شوهر خودشان را متعلق به يكديگر دانسته و هر كدام از آنها سعادت و خوشبختي ديگري را سعادت و خوشبختي خويش بداند و بدبختي و گرفتاري ديگري را گرفتاري و غم خويش به حساب آورد. اگر هر دو با اين ديدگاه به زندگي زناشويي گام نهاده و همين‌گونه ادامه دهند، بي ‌ترديد زوجي موفق، خوشبخت و سعادتمند خواهند بود و در پرتو اين خوشبختي و موفقيت، فرزندان صالحي نيز به جامعه تحويل مي‌دهند.

مصادیق حسن معاشرت…

حسن معاشرت با همسر دارای مصادیق و نمودهایی در روابط زن و مرد می باشد که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:

خوش خلقي

خوش ‌خلقي و مهرباني با همسر يكي از نمودهاي برجستة معاشرت پسنديده است. اين ويژگي اخلاقي دو جانبه بوده و هريك از همسران ‌بايد به آن آراسته باشند. كسي كه در برخورد با همسر با چهره‌اي بشّاش، اداي كلمات زيبا، با صداي آرام، منطقي، متواضعانه و دلسوزانه ظاهر مي‌شود، شخص خوش ‌اخلاق تلقّي مي‌گردد. اين شخص (چه زن و چه مرد) با حضور خود در جمع خانواده علاوه بر ايجاد صفا و آرامش، از اجر معنوي نيز بهره‌مند شده و همچنين با رغبت و لطف اعضاي خانواده روبه‌رو مي ‌شود. فضاي به وجود آمده با حضور پدر و مادر خوش‌ اخلاق، در آرامش رواني، اعتماد به نفس، شكوفايي و پيشرفت همه اعضاي خانواده، به ‌ويژه فرزندان تأثير زيادي دارد.

پرهیز از بد اخلاقی و بد زبانی

هیچ یک از همسران نباید با بداخلاقی و ترش رویی زندگی را بر خود، همسر و دیگرانی که با آنها ارتباط دارند تلخ و ناگوار سازند. زن و شوهر نباید به یکدیگر ناسزا بگویند و سخن زشت و گزنده بر زبان برانند.

پرهيز از آزردن شوهر

زن ‌بايد از هرگونه عمل، حركت و حرفي كه رنجش‌خاطر شوهر را فراهم مي‌كند، پرهيز نمايد و چون فرشته‌اي در قلب شوهر جاي گيرد و هرگز درصدد آزار شوهر كه از گناهان بزرگ است، برنيايد. البته مرد نيز وظيفه دارد كه معاشرت نيكو داشته باشد.