نشانه‌های خانواده مطلوب

از نظر علم مشاوره خانواده می‌توان گفت خانواده مناسب و مطلوب دارای یک ویژگی‌ها و نشانه‌های مشخص است که در جلسات مشاوره خانواده به زوجین آموزش داده می‌شود. معمولا یک مشاور و روانشناس خانوادگی خوب و مشاور مذهبی در حوزه خانواده سعی می کند مولفه‌هایی را برای خانواده مطلوب و بانشاط ارائه کند که مبتنی بر علم و باورهای دینی جامعه ما باشد. لذا در این یادداشت سعی داریم از منظر مشاوره مذهبی خانواده نکاتی را به عنوان نشانه خانواده خوب و ایده‌آل ذکر نماییم.

1- یگانگی زن و مرد

زن و شوهر باید همانند یک روح در دو بدن باشند. فلان چیز مال من است نه مال تو؛ فلان مهمان مربوط به توست و مربوط به من نیست؛ فلان چیز خواسته توست نه خواسته من؛ خانواده تو چنین اند و خانواده من چنان و مانند اینها، هیچ یک نباید میان آنان مطرح گردد، این ها سمومی هستند که فضای زندگی خانوادگی را مسموم می کنند. از نمونه های یگانگی زن و شوهر این است که هر یک از آن دو در درگیری که ممکن است همسر او با دیگری پیدا کند با انصاف و خیرخواه باشد. اگر حق با همسر اوست از وی پشتیبانی کند و اگر حق با او نیست با زبان خوش و دوستانه او را از ادامه درگیری باز دارد و حق به جانب نبودن او را با آرامی و ملایمت به او فهمانده و او را کم کم وادار کند که اگر حق طرف ضایع شده است آن را ادا و جبران نماید. از نمونه های دیگر یگانگی زن و شوهر این است که هیچ یک از آنها شکایت همسر خود را نزد کس دیگر – حتی پدر و مادر و خواهر و برادر خود نبرد و اگر آنها خواستند در زندگی او و همسرش دخالت کنند روی خوش نشان ندهد و با تدبیر و زیرکی جلوی دخالت آنان را بگیرد و بکوشد که این نقش را بی آنکه آنها آزرده شوند بازی نماید.

لازمه یگانگی هماهنگی است؛ زن و شوهری که با هم یگانه اند هماهنگی هم دارند؛ هماهنگی زن و شوهر باید در خوراک (نوع و زمان آن) در پوشاک (جنس و مدل و رنگ آن) در رفت آمد با کسان (چه اندازه ای و چه کسانی ) در سفر رفتن (کجا، کی و چگونه) و… نمود یابد. هرگاه یکی از آنها در چیزهایی که برشمردیم پیشنهادی داد دیگری به راحتی آن را می پذیرد و همراهی و همکاری می کند زیرا هم پیشنهاد دهنده به دلیل آشنایی با مذاق همسر خود پیشنهادی نمی دهد که با سلیقه او اختلاف کلی و اساسی داشته باشد و هم پیشنهاد گیرنده می کوشد تا خود را با نظر همسر خود وفق دهد و با او تا می تواند مخالفت نورزد.

2- بدگمانی نداشتن

یکی از جدی ترین گرفتاری ها برای خانواده بدگمانی مرد به زن یا زن به مرد یا هر دو به یکدیگر است. زن و شوهر هر چند هر دو باید به هوش باشند و به گونه ای ناپیدا و با زیرکی رفت و آمدها و ارتباطات دیگری را زیر نظر داشته باشند و ساده انگار و بی پروا نباشند، اما از دو چیز در این باره به شدت باید پرهیز شود. یکی افراط و زیاده روی در این مراقبت نامحسوس و دیگری ابراز و آشکار ساختن آن. هم زن و هم مرد باید بدانند که از پرس و جو کردن از همسر خود و از سوال پیچ کردن او طرفی برنمی بندند و معمولا چیزی از این راه به دست نمی آورند. تنها نتیجه این شیوه، درگیری و کشمکش و در پی آن دوری از یکدیگر و دشمنی است.

راه درست این است که هرگاه زن یا شوهر نشانه ای واقعی و نه برآمده از بدگمانی از ارتباط نامناسب همسرش با دیگری دید آن را بی آنکه به دیگران بگوید با لحنی آرام و واژگانی مناسب با خود وی در میان بگذارد. او باید این آمادگی را داشته باشد که همسرش با شنیدن این سخن توضیح دهد و معلوم سازد که چنین مساله ای وجود خارجی ندارد و نشانه های به کارگرفته شده درست و واقع نما نیست. سایه شوم بدگمانی بر هرخانه ای که بیفتد روزگار آن خانواده را تباه می سازد. هم زن و هم شوهر باید به هوش باشند که در دام این بلای خانمان سوز گرفتار نشوند. بدگمانی گونه ای بیماری روانی است وکسی که در خود نشانه ای از این بیماری را دید خوب است در پی درمان آن برآید.

همچنین زن و شوهر باید از افتادن در دامی که ممکن است سخن چینان بدخواه در راه آنان بگسترند، بپرهیزند. همیشه کسانی هستند که هنری جز دو به هم زنی ندارند و درگیری میان زنان و شوهران خواسته آنان است. این شیطان های آدم نما یا نزد مرد می رونند و از همسر او بدگویی می کنند و یا نزد زن می روند و از شوهر او بدگویی می کنند و یا نزد هردو می روند و نزد یک بد دیگری را می گویند و تا آنها را به جنگ و ستیز و دشمنی با هم و جدایی از یکدیگر نکشانند دست برنمی دارند. زنان و شوهران به ویژه در دوران جوانی و ناپختگی باید به هوش باشند و فریب این شیطان های خناس را نخورند و آنان را از خود دور کنند.

3- عذرخواهی هنگام اشتباه

انسان های غیر معصوم حتی پاکترین و آگاهترین آنها در برخی موارد دچار لغزش و خطا می شوند. در زندگی خانوادگی گاهی اشتباه ها و لغزش ها همانند لکه هایی سیاه چهره حیات زناشویی را زشت و نفرت انگیز و حتی در مواردی ارکان آن را متزلزل می کنند. ما گاه بر اثر ندانم کاری ها، تربیت نادرست، بی حوصلگی و عقده ها، همسرمان را از خود می رنجانیم. برای نمونه با نیش زبان او را می آزاریم. یا با به رخ کشیدن فقرش و با اخم ها و افاده فروشی ها دلش را به درد می آوریم و تعادل روانی او را بر هم می زنیم. این رفتار زندگی را بی معنا می کند و گاه دشواری هایی پدید می آورد وکار را به درگیری می کشاند. آنچه می تواند کدورت ها را از میان بردارد و صفا و صمیمیت را در روابط خانوادگی برقرار کند عذرخواهی هنگام خطا و اشتباه است. اعتراف به اشتباه و عذرخواهی از همسر می تواند آثار پرشماری در زندگی مشترک داشته باشد:

اولا این کار رشته پیوند همسران را محکم تر می کند و جلوی درگیری و عقده سازی ها را می گیرد و خانه را به صورت پناهگاهی مطمئن و امن محفوظ می دارد.

ثانیا اعتراف به لغزش، فرد را از عذاب روحی که بدان دچار شده است رهایی می بخشد.

ثالثا عذرخواهی از اشتباه ها سبب شناخت از خود و جبران کاستی ها می شود. این مساله که انسان ضعف ها و قصور خود را با واقع بینی بپذیرد و افزون بر اعتراف به آنها بکوشد تا آنها را جبران کند کاری پسندیده است. چه از این بهتر که در این راه با خشنود کردن همسر، محبت و کمک او را نسبت به خود جلب کند و دریچه ای از زندگی سالم را به روی خود بگشاید.

4- تفاهم و برخورد منطقی

یکی از ویژگی های روابط سالم و سازنده همسران، مفاهمه و برخورد انسانی و منطقی با هم با وجود انتقادها و اعتراض ها به عملکرد یکدیگر است. هر چند در مواردی امکان به کرسی نشاندن سخن خویش وجود دارد ولی منطق و رفتار منصفانه مانع چنین رفتاری می شود. همچنین ممکن است توقع حقی را از همسر خود داشته باشد ولی وقتی با دیدی منطقی به آن می نگرد در می یابد که دستیابی به آن امکان پذیر نیست و از توانایی او خارج است. تعادل در زندگی مشترک هنگامی به وجود می آید که روابط متقابل بر پایه های عقلانی استوار باشد. آدمی به دلیل حب نفس، پیوسته به منافع شخصی گرایش دارد و سیاست کسب منفعت و دفع ضرر را بر روش های دیگر ترجیح می دهد. چنین نگرشی در دوران تجرد تا حدودی عملی و امکان پذیر است ولی در زندگی مشترک به دلیل پیدایش روابط و مناسبات جدید، سلیقه های شخصی زن و شوهر در تقابل با یکدیگر قرار می گیرند چون هر یک از دریچه منفعت شخصی به زندگی می نگرد و ترجیحات او از نوع نفسانی است تا عقلانی.

در چنین شرایطی همسرانی که اخلاق ملایم و تربیت صحیحی دارند می توانند به جای به کار بردن سلیقه شخصی و حاکمیت زور و قدرت در عرصه زندگی روش های استوار و مطلوبی برای حل اختلاف سلیقه های خود بیابند و منطق را در زندگی شان حاکم کنند. همسران به ویژه مردها باید این واقعیت را بپذیرند که هرگز اعمال قدرت، قدرت نمی آفریند بلکه از زور و قدرت زمانی استفاده می شود که فرد از راه های دیگر مایوس شود.

5- همکاری و همیاری

یکی دیگر از حقوق متقابل زن و شوهر نسبت به یکدیگر، همیاری و کمک به هم در کارهای یکدیگر است. زن و شوهر اگر یگانگی را سرلوحه زندگی خود قرار دهند به این نقطه خواهند رسید که کارها و وظایف دیگری را به عنوان وظایف و کارهای خود تلقی کرده و در انجام شدن آن کارها نهایت تلاش خود را صرف خواهد کرد.

6- رازداری و پرده پوشی

زن و شوهر شریک زندگی یکدیگرند؛ در خوبی ‌ها و بدی ‌ها، سختی ‌ها و راحتی ‌ها و در همه مراحل زندگی، چه خوب باشد و چه بد، آنها باید کنار هم و همپای هم باشند. بزرگ‌ترها اعتقاد داشته و دارند که زن و شوهر باید محرم اسرار هم باشند. نباید چیزی را از دیگری مخفی کنند و همسرشان را غریبه بدانند. رازداری در روابط زناشویی باعث ایجاد اعتماد و در نتیجه آرامش و دلگرمی برای هر یک از طرفین می گردد. بعضی از مسائل اعتقادی، روحی و معنوی، خانوادگی و شخصی، جسمی و یا مالی و شغلی وجود دارند که در هر خانواده ای نوع خاص خودش را دارد و ممکن است بعضی افراد مایل نباشند دیگران از آنها مطلع شوند. باید به همسر خود اطمینان دهید که مسائل و مشکلات از محدوده دو نفره زن و مرد به خارج از محیط خانواده درز پیدا نخواهد کرد. گاهی می بینیم شخصی مسئله ای را برای پدر یا مادرش بیان کرده است و وقتی از طرف همسر بازخواست می شود می گوید: پدر و مادرم یا خواهر و برادرم که غریبه نیستند. بد من را نمی خواهند یا من به غیر از آنها کسی را ندارم و آنها که به کسی چیزی نمی گویند و از این قبیل حرفها… که در پاسخ می توان گفت شاید والدین شما برایتان عزیز و گرانقدر باشند ولی شاید برای همسر شما این طور نباشد. و همین امر موجب می شود اعتماد و اطمینان همسر خود را از دست دهید که این نیز می تواند پیامدهای منفی زیادی در زندگی داشته باشد. به این نکته نیز باید توجه داشت بعضی مسائل از نظر عده ای بی اهمیت و از نظر عده ای دیگر مهم است پس باید برای عقاید دیگران ارزش قائل بود وآن چه را شخص مایل نیست دیگران بدانند حتی به نزدیکترین عزیزان و دوستان خود فاش نکنید. یقین داشته باشید بهترین دوست و یاور و رازدار شما در زندگی باید همسرتان باشد و در بعضی مواقع که لازم است برای رفع مشکلات، مسائلی آشکار گردد بهتر است با مشاوران خانواده در میان گذاشته شود زیرا در بسیاری از موارد، خانواده ها به دلیل تعصبات خاص و بی مورد خود نه تنها مشکلات جوانان را رفع نکرده اند بلکه به آنها دامن هم زده اند. پس سعی کنید همیشه مسائل خود را با درایت و همفکری یکدیگر حل کنید و در موارد خاص هم از متخصصین آگاه یاری بخواهید.