مشاوره پیش از ازدواج بهترین گزینه برای داشتن یک انتخاب خوب در مرحله گزینش همسر می باشد. معیارها و ملاکهای گزینش همسر از جمله دغدغهها و مسائل قبل از ازدواج برای بسیاری از جوانان در سن ازدواج می باشد. یک مشاور ازدواج خوب باید بتواند این سوالات ذهنی جوانان را برای انتخاب همسر پاسخ دهد. یادداشت حاضر درصدد است تا به تفصیل به این موضوع بپردازد.
معیارهای اساسی ویژه طرفین:
برخی از معیارها در ازدواج و انتخاب شریک زندگی وجود دارند که هم پسر و هم دختر برای تصمیم گرفتن حتما می بایست این معیارها را لحاظ کنند وگرنه به همان اندازه که در تاکید بر این معیارها کوتاهی کنند از امکان زندگی موفق و ایده آل در آینده فاصله خواهند گرفت. این معیارهای اساسی به شرح زیر هستند:
دینداری و تشرع
اولین معیاری که در ازدواج و گزینش همسر حتماً باید در نظر گرفته شود، عامل مذهب و نگرش فرد مقابل نسبت به مذهب و نیز پایبندی وی به آموزه های دینی است. در نگاه اسلامی یکی از مهمترین شرایط و معیارهای انتخاب همسر، دینداری و اعتقاد به اصول و ارزش های دین مبین اسلام است. بر این اساس، مردان و زنان مؤمن از وصلت با افراد بی ایمان، حتی در صورت برخورداری از سایر معیارهای همسر مطلوب، نهی شدهاند. متون دینی ما، اولین و مهم ترین ملاک در انتخاب همسر را دینداری معرفی کرده است. خداوند در قرآن کریم ازدواج با کنیز و یا بنده مسلم و مومن را به ازدواج با کافر و مشرک حتی در صورت داشتن شرایط خوب ترجیح داده است. «وَلاَ تَنكِحُواْ الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلأَمَةٌ مُّؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِّن مُّشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلاَ تُنكِحُواْ الْمُشِرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُواْ وَلَعَبْدٌ مُّؤْمِنٌ خَيْرٌ مِّن مُّشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ أُوْلَـئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللّهُ يَدْعُوَ إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَيُبَيِّنُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ»(بقره: 221) «و با زنان مشرك ازدواج نكنيد تا ايمان بياورند. قطعا كنيز با ايمان بهتر از زن مشرك است هر چند [زيبايى] او شما را به شگفت آورد و به مردان مشرك زن ندهيد تا ايمان بياورند قطعا برده با ايمان بهتر از مرد آزاد مشرك است هر چند شما را به شگفت آورد. آنان [شما را] به سوى آتش فرا مى خوانند و خدا به فرمان خود [شما را] به سوى بهشت و آمرزش مى خواند و آيات خود را براى مردم روشن مى گرداند باشد كه متذكر شوند.
لذا کسانی که درصدد انتخاب همسر هستند باید ایمان و دینداری را به عنوان شرط اصلی و ضروری محسوب بدارند و برای یافتن آن کمال سعی و جدیت را به عمل آورند. والدین پسر و دختر نیز باید در انتخاب همسر برای فرزندان خود موضوع ایمان و دیانت و تقید به ضوابط و مقررات شریعت را شرط اساسی بدانند و دریافتن چنین فردی به پسر و دخترشان کمک نمایند. البته، ایمان و تقوا درجات بسیاری دارد. کمترین درجه آن، که نادیده گرفتنش در امر انتخاب همسر آفات و آسیب هاى فراوانى را در پى خواهد داشت، انجام واجبات و ترک محرمات است. دختران و پسران باید بدانند کسى که در برابر خداى جهان و خالق هستى کرنش نکرده و به دستورات او بى اعتنایى می کند، در برابر همسرش هم کرنش نخواهد داشت و ارزشى براى او قائل نخواهد شد. کسى که در برابر آن همه نعمت خداوند حاضر نمی شود شکر او را به جا آورد، چگونه می تواند قدردان زحمات و تلاش هاى همسرش باشد؟
اخلاق پسندیده
یکى دیگر از شرایط همسر خوب، خوش اخلاق بودن است. در روایتی آمده است که مردی در مورد خواستگار دخترش با امام رضا (علیه السلام) مشورت نمود و عرض کرد: یکی از بستگانم از دخترم خواستگاری کرده ولی اخلاق بدی دارد. حضرت فرمود: اگر بدخلق است، دخترت را به ازدواج او در نیاور.(وسائل الشیعه، ج14، ص54). زن و شوهر یک عمر در کنار هم اند و ارتباط کلامی و غیرکلامی فراوانی با هم دارند. بدین روی اخلاق حسنه و خوش رفتاری و نیک گفتاری در همه زندگی ها بسیار ضروری است و بدون آن زندگی بی روح و خسته کننده خواهد بود. زندگی با زن و مردی دارای کمالات و زیبایی، اما بد اخلاق و بد رفتار و تندخو، رنج آور خواهد بود و انسان هر روز آرزوی مرگ می کند. زیرا دیدن حالات و رفتار و مشاهده گفتارهای تند و خشن او از تحمل هر انسان صبور و شکیبایی خارج است بنابراین شرط اساس زندگی سالم، صمیمی، با نشاط و با صفا، داشتن همسری خوش اخلاق و عفیف و نیک گفتار است. مصداق بداخلاقی نیز، لجاجت و یکدندگى، تکبر نسبت به همسر، بى ادب بودن، بى وفایى، کینه توزى، سوءظن داشتن، سبکى و هرزگى، کم ظرفیتى و بى تابى، بی محبتی و بد چشم بودن است.
شرافت خانوادگی
معیار و ملاک مهم دیگری که طرفین می بایست در انتخاب همسر به آن توجه داشته باشند، اصالت و شرافت خانوادگی است. ازدواج یک پیوند خانوادگی است و نه صرفا پیوند دو نفر. از سوی دیگر، خانواده اولین و مهم ترین ریشه هر فرد و آموزشگاهی است که او خلق و خو، عادات و نگاه به زندگی را از آنجا کسب کرده است. بنابراین مهم است که با خانواده ای سالم و اصیل وصلت کنیم. اصالت خانوادگی به معنای سلامت خانواده و خوشنام بودن آن ها و نه ثروت و اصل و نسب و نام و فامیل است. اسلام تأکید دارد که درباره سابقه خانوادگی همسر، تحقیق لازم صورت گیرد و به خصوص، مراتب ایمانی و اخلاقی آنها در نظر گرفته شود. زیرا این اصالت خانوادگی در زندگی جدید و نسل بعد تأثیر خواهد گذاشت. در همین زمینه خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: «وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِداً كَذلِكَ نُصَرِّفُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ» (اعراف، 58) «و سرزمين خوب گياه آن به فرمان پروردگارش مى رويد، و زمين بد جز اندک گياهى از آن پديد نمى آيد. براى مردمى كه سپاس مى گويند آيات خدا را اين چنين گوناگون بيان مى كنيم»
همچنین رسول خدا(ص) می فرمایند: «إِيَّاكُمْ وَ خَضْرَاءَ الدِّمَنِ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا خَضْرَاءُ الدِّمَنِ قَالَ الْمَرْأَةُ الْحَسْنَاءُ فِي مَنْبِتِ سُوء.»«ای مردم از گیاهانی که بر مزبله ها می روید اجتناب نمایید، گفته شد: یا رسول اللّه مقصود شما از گیاه و سبزی که بر مزبله می روید چیست؟ زن زیبایی که در خانواده پست و فرومایه پرورش می یابد.» (من لايحضره الفقيه، ج3، ص391)
لذا برای تضمین سعادت نسل و زندگی خویش در گزینش همسر نهایت دقت را داشته باشید…
سلامت فردی و اجتماعی
معیار و ملاک مهم دیگر در بحث انتخاب همسر، سلامت طرفین چه از لحاظ فردی و چه به لحاظ اجتماعی است. منظور از سلامت فردی این است که طرف مقابل به لحاظ جسمی، روحی و روانی از سلامت کامل برخوردار بوده و عیب و نقصی در ظاهر و هوش و عقل او وجود نداشته باشد. مراد از سلامت اجتماعی نیز آن است که فرد در تعامل با اجتماع و محیط پیرامونی خود دارای تعامل مناسب و وضعیت نرمال بوده و خللی در روند ارتباطات اجتماعی او از جمله افسردگی، خودکم بینی، غرور و خود بزرگ بینی، بدبینی مفرط و… وجود نداشته باشد. در ادبیات دینی نیز تاکید بر سلامت جسم و روان در انتخاب همسر همیشه مورد توجه بوده است. رسول اکرم (ص) در این زمینه فرموده اند: «إيّاكُم وتَزَوُّجَ الحَمْقاءِ، فإنَّ صُحبَتَها ضَياعٌ ووُلْدَها ضِباعٌ» «از ازدواج با زن احمق بپرهيزيد؛ زيرا همنشينى با او تباهى است و فرزندانش كفتار صفت هستند.» (بحار الأنوار: ج 103، ص 237)
البته بعضی از مشکلات جسمی و روانی، جدی نبوده و اهمیت چندانی ندارند و لطمهای به زندگی نمیزنند ولی اگر نقص ها و معلولیت های جسمی و روحی، عمیق و غیرقابل درمان باشند، نباید برخورد احساساتی و غیرعقلائی کرد که لطمه های سنگین به زندگی انسان میزند. اینکه معلولین و بیماران در مورد ازدواج چه کنند بحث دیگری است که باید در جای خود به آن پرداخت.
ویژگی های ظاهری
ویژگی های ظاهری طرف مقابل نظیر زیبایی، آراستگی، بهداشت و نظافت شخصی و… نیز یکی دیگر از معیارهای مهم در انتخاب همسر است. شما نمی توانید ازدواج کنید بدون این که چهره همسرتان را بپسندید. مطمئن باشید که اگرچه ظواهر بعد از گذشت مدتی برای شما عادی می شود اما در وهله اول بسیار مهم است که بتوانید با چهره، ظاهر و حرکات همسرتان خو بگیرید نه این که آن را تحمل کنید. بنابراین وقتی از زیبایی همسر صحبت می کنیم، منظور ما چهره و ظاهری بی عیب و نقص نیست که همه را انگشت به دهان بگذارد. زیبایی اینجا تعبیری است که ما از پذیرش ظاهر همسر داریم و در واقع حکایت همان علفی است که باید به دهان بز شیرین بیاید!
زیبایی همسر و پسندیدن ظاهر، در حفظ و تقویّت عفّت و ایمان همسرش تأثیر دارد. اگر کسی از زیبایی همسرش راضی باشد، چشم و فکر و عملش، متوجه دیگران نخواهد شد و حسرت «زیبایان بیگانه» را نخواهد خورد. پسندیدن ظاهر باعث می شود شما به همسرتان گرایشی همیشگی داشته باشید و از دام خیانت دور بمانید. در ادبیات دینی نیز بر زیبایی زن به عنوان یکی از نشانههای همسر شایسته تأکید شده است، اما مطالعه منابع دینی نشان میدهد زیبایی زن، در مقایسه با معیارهای دیگر انتخاب همسر اهمیت کمتری دارد و در صورت لزوم انتخاب بین زیبایی و معیارهای دیگر، زیبایی از اولویت برخوردار نیست. چنانچه در مقایسه بین دینداری و زیبایی زن، دینداری او، در مقایسه بین صلاحیت خانوادگی و زیبایی زن، صلاحیت خانوادگی او و در مقایسه بین توان باروری زن و زیبایی او، توان باروری او ترجیح داده شده است. در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است که فرمودند: «کسی که صرفاً برای زیبایی با زنی ازدواج کند، چیزی را که دوست دارد در او نخواهد دید؛ و کسی که صرفاً برای مال و ثروت با زنی ازدواج کند، خدای متعال او را به همان مال و ثروت واگذار میکند؛ پس بر شما است که با افراد دین دار ازدواج کنید».
در مورد معیار زیبایی ذکر چند نکته ضروری است:
- زیبایی صفتی نسبی است، یعنی کسی ممکن است در نظر شخصی زیبا و در نظر دیگری زشت باشد. انتخاب های متفاوت افراد نشان می دهد که در این مورد اختلاف نظر وجود دارد. بنابراین خود شما باید تشخیص دهید که آیا فرد مورد نظر ویژگی های ظاهری دلخواه شما را دارد یا خیر. ممکن است فردی که به نظر دیگران خیلی زیبا می آید برای شما جذاب نباشد و یا فردی که از نظر دیگران ظاهری معمولی یا پایین تر از حد متوسط دارد به دلتان بنشیند.
- گر چه زیبایی امری است پسندیده و نیکو و در انتخاب همسر باید مورد توجه قرار گیرد، لیکن نباید از حد معمول تجاوز کند و به صورت «مشکل پسندی» درآید و انسان را از ازدواج به موقع باز دارد
- طرفین باید تناسب در زیبایی داشته باشند و اینطور نباشد که یکی از آنها زیبایی خیره کننده و دیگری چهره ای معمولی و یا نازیبا داشته باشد.
- نباید در مورد ظاهر و آراستگی طرف مقابل، وضعیت کنونی او را ملاک قضاوت و انتخاب خویش قرار دهیم بلکه باید به این توجه داشته باشیم که این ویژگی در افراد قابل تغییر است و می توان آن را براساس میل خود تغییر داد.
