کلمه ADHD، مخفف عبارت Attention deficit hyperactivity disorder است. اختلال کمتوجهی – بیش فعالی (ADHD)، اختلالی است که در کودکی آغاز میشود و میتواند تا نوجوانی و بزرگسالی ادامه پیدا کند.
کسانی که دچار این بیماری میشوند، به علت مشکلاتی که در ساختار مغز خود دارند، مشکلاتی در یادگیری، توجه و حتی ارتباطات اجتماعی خود پیدا میکنند. این اختلال تقریباً شایعترین اختلال در بین کودکان است، اما در بزرگسالان نیز مشاهده میشود. در ادامه به بررسی دقیق این اختلال میپردازیم.
تعریف علمی اختلال کمتوجهی – بیش فعالی (ADHD)
در تشخیص بیش فعالی یا همان ای دی اچ دی، به دو عامل مهم توجه میشود: 1.بیتوجهی 2.بیشفعالی و تکانشگری.
در برخی بیماران ممکن است یکی از عوامل پررنگتر از دیگری باشد و در برخی دیگر ممکن است هر دو عامل وجود داشته باشد. عوامل کمتوجهی و بیش فعالی هر دو باید دستکم تا شش ماه ادامه داشته باشند.
علائم بیتوجهی:
- عدم توجه به جزئیات 2. مشکل در حفظ کردن تکالیف
- وقتی با او صحبت میکنند نمیتواند گوش دهد.
- ناتوانی در دنبال کردن دستورالعملها
- مشکل در سازماندهی به کارها و وسایل 6. اجتناب کردن از کارهایی که نیاز به تلاش ذهنی دارد.
- گم کردن لوازم ضروری 8. پرت شدن حواس با محرکهای بیاهمیت
- فراموش کردن انجام کارهای روزمره
نشانههای بیش فعالی – تکانشگری
- تکان خوردن دست و پا و ناراحتی در حالت نشسته 2. ترک کردن صندلی
- دویدن یا بالارفتن از جایی در موقعیتهای نامناسب 4. زیاد حرف زدن
- سروصدای زیاد هنگام بازی یا فعالیت تفریحی 6. حالت جنب و جوش در همه شرایط
- پاسخ دادن زودهنگام به سوال دیگران 8. تحمل صف انتظار برایشان دشوار است.
- ایجاد مزاحمت در کارهای دیگران و قطع کردن آن کارها
علائم بیش فعالی در کودکان
اغلب افراد فکر میکنند بهصرف اینکه کودکی فعالیت زیادی داشته باشد، یک بچه بیش فعال است. نکته اصلی تشخیص این بیماری این است که نباید فعالیت بچهها با فعالیت بزرگسالان مقایسه شود. کودکی که احتمال میرود یک کیس ADHD باشد، باید با همسالان مشابه خودش (از لحاظ جنسیت، شرایط و…) مقایسه شود. کودکانی که به این بیماری دچار هستند، اغلب عزتنفس پایینی دارند و تصویر خوبی از خود در ذهن ندارند. بیش فعالی باعث میشود این کودکان بسیار مستعد حادثه آفرینی باشند. آنها ممکن است دست به کارهایی بزنند که واقعاً خطرناک است. مشکلات کودکان بیشفعال اغلب بعد از ورود به مدرسه برای والدین آشکار میشود. البته تشخیص قطعی این بیماری حتماً باید توسط یک روانشناس متخصص یا روانپزشک اتفاق بیفتد.
نشانههای بیش فعالی در بزرگسالان
بزرگسالانی که بیشفعالی دارند، ممکن است مدام وسط حرفهای بقیه بپرند. آنها فعالیتهایی مانند سریال دیدن را که نیاز به نشستن طولانیمدت دارند را نمیتوانند تحمل کنند. از دور آدمهایی بدقول به نظر میرسند؛ چون که فراموش میکنند قولهایی که به دیگران دادهاند را اجرایی کنند. آنها معمولا هنگام بیرون رفتن وسایل حیاتی مانند دسته کلید و سوئیچ را جا میگذارند. نکته مهم این است که فردی که در بزرگسالی تشخیص به بیش فعالی داده میشوند، باید قبل از 12 سالگی هم این نشانهها را داشته باشند. البته همانطور که دربارة کودکان مطرح کردیم، برای تشخیص ADHD در بزرگسالان نیز باید به یک مرکز حرفهای مانند مرکز مشاوره یارا مراجعه کنید. تشخیصی که صرفاً با این نشانهها داده میشود، قابل اتکا نیست.
علل بروز کمتوجهی – بیش فعالی (ADHD)
ریشهی این بیماری، مشکل در دستگاه عصبی مرکزی است. به همین دلیل، اختلال بیش فعالی از دسته اختلالات عصبی رشدی محسوب میشود. مغز افراد مبتلا به این اختلال، با مغز افراد عادی متفاوت است. این بیماری اغلب ریشه ژنتیکی دارد و تأثیر محیط در بروز این اختلال بسیار کم است. مصرف سیگار و نوشیدنیهای الکی توسط مادر در بارداری، زودرس بودن نوزاد و قرار گرفتن نوزاد در برابر دود نیکوتین (مانند دود سیگار) هم میتواند در بروز ADHD مؤثر باشد.
درمان اختلال کمتوجهی – بیش فعالی (ADHD)
با توجه به درگیر بودن دستگاه عصبی در این اختلال، معمولاً اولین خط درمانی، دارودرمانی است. ریتالین شایعترین دارویی است که برای این افراد تجویز میشود. مصرف دارو حتماً باید تحت نظر و کنترل یک روانپزشک باشد تا تغییرات بیمار مورد ارزیابی قرار بگیرد. مداخلات دیگری هم در درمان این بیماری استفاده میشود؛ مانند آموزش روانی، آموزش والدین، تعدیل رفتار در کلاس و منزل و درمان شناختی رفتاری یا همانCBT . شاید درمان صددرصدی برای این بیماری وجود نداشته باشد؛ اما این اقدامات درمانی در بهزیستی این بیماران اثر مثبتی دارند.
همزمانی دیگر اختلالات با اختلال بیش فعالی
تحقیقات نشان دادهاند پنجاه درصد از کودکانی که دچار بیش فعالی هستند، به طور همزمان دچار اختلال نافرمانی مقابلهای یا اختلال سلوک هستند. از طرفی، این کودکان اغلب حافظه کاری و دیداری ضعیفی دارند. این موضوع باعث میشود که بعضی از آنها به طور همزمان، دچار اختلالات یادگیری نیز باشند. در واقع آنها شاید از دور تنبل و درسنخوان یا کمهوش به نظر برسند؛ اما در حقیقت اختلال یادگیری دارند.
باورهای غلط دربارة بیش فعالی
فقط در پسران:
تصور میشود که بیش فعالی فقط مختص پسربچههاست و در دختران اتفاق نمیافتد. این درحالیست که این اختلال در دختربچهها هم دیده میشود. دخترانی که دچار ADHD میشوند، بیشتر از پسران دچار کمبود اعتماد به نفس و اضطراب در درون خود میشوند.
آنها تنبل و از زیر کار در رو هستند:
همانطور که بالاتر هم اشاره شد، بچههای بیش فعال به خاطر مشکلاتی که در توجه خود دارند، از نگاه بقیه تنبل یا از زیر کار در رو به نظر میآیند. این در حالی است که خودشان چنین نیاتی ندارند و صرفا از انجام بعضی کارها ناتوانند.
بچههای پرانرژی، بیشفعالی دارند:
عدهای فکر میکنند که بچههایی که انرژی بسیار بالایی دارند، دچار بیش فعالی هستند. باورهای این چنینی همگی اشتباه هستند و همانطور که بالاتر اشاره شد برای تشخیص قطعی حتما باید به یک متخصص مراجعه شود.
ابتلا به ADHD بهخاطر فضای مجازی: این روزها برخی افراد به علت استفاده بیرویه از فضای مجازی، در تمرکز کردن مشکل پیدا کردهاند. مسئله اینجاست که عدهای این مشکل را به پای بیش فعالی میگذارند. درحالی که این مشکل با تغییر رفتار و سبک استفاده از فضای اجتماعی قابل اصلاح است و ارتباطی به بیماری بیشفعالی ندارد.
